کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 1989

صفحه 1989

سوره های مورد اختلاف

آنچه در ترتیب سوره های مکی و مدنی عرضه شد،طبق روایت ابن عباس بوده است-که زرکشی و طبرسی آن را نقل کرده اند-و با روایت جابر بن زید تصحیح و تکمیل شده است.در عین حال در بیش از سی سوره اختلاف نظر هست که آیا مکی است یا مدنی.در ذیل به آن ها اشاره می کنیم:

1.سورۀ فاتحه:مجاهد این سوره را مدنی می داند.در صورتی که در سورۀ حجر، که مکی است آمده: «وَ لَقَدْ آتَیْنٰاکَ سَبْعاً مِنَ الْمَثٰانِی وَ الْقُرْآنَ الْعَظِیمَ» (1).سبع مثانی،اشاره به سورۀ حمد است.مولی امیر المؤمنین علیه السّلام می فرماید:«سورۀ حمد از گنجی زیر عرش در مکه نازل شد».حسین بن فضل (2)می گوید:«این اشتباه بزرگی است که مجاهد مرتکب شده؛زیرا بر خلاف اتفاق علما سخن گفته است» (3).

2.سورۀ نساء:نحّاس (4)این سوره را به دلیل آیۀ «إِنَّ اللّٰهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمٰانٰاتِ إِلیٰ أَهْلِهٰا» (5)مکی می داند،زیرا این آیه در مکه،سال فتح نازل شده است.این نظر صحیح نیست،زیرا اولا؛یک آیه نمی تواند معیار تمامی سوره باشد.ثانیا؛نزول پس از هجرت معیار مدنی بودن است.

3.سورۀ یونس:برخی به ابن عباس نسبت داده اند که این سوره را مدنی شمرده است.در صورتی که روایات متعدد از وی خلاف آن را ثابت می کند.

4.سورۀ رعد:محمد بن سائب کلبی از قدما و سید قطب از متأخرین آن را مکی دانسته اند،زیرا محتوای سوره و شدّت لحن آن مانند سوره های مکی است.ولی روایات ترتیب،بر مدنی بودن آن اتفاق دارند.به علاوه شدّت لحن در بسیاری از سوره های مدنی(مانند سورۀ بقره)نیز به چشم می خورد.

[شماره صفحه واقعی : 92]

1- حجر 15:87.
2- علاّمه مفسر در زمان خود پیشوای همگان به شمار می رفت.در نیشابور در خانه ای که در سال 217 ابن طاهر برای او خریداری کرده بود،فقه و قرآن تدریس می نمود و مرجع فتوای مردم بود.در سال 282 در سن 104 سالگی وفات یافت و قبر او مزار گردید.
3- الاتقان؛ج 1،ص 130.
4- ابو عمیر عیسی بن محمد نحّاس(متوفای 256)از بزرگان علما و محدثین بشمار می رفت.
5- نساء 4:58.