کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2007

صفحه 2007

مفهوم سوره و آیه

سوره از«سوره بلد»(دیوار بلند و گرداگرد شهر)گرفته شده است،زیرا هر سوره آیاتی را در بر گرفته است و به آن احاطه دارد؛مانند حصار(سور)شهر که خانه هایی را در بر گرفته است.

برخی آن را به معنای بلندای شرف و منزلت رفیع گرفته اند،زیرا بنا بر گفتۀ ابن فارس یکی از معانی سوره،علوّ و ارتفاع است و«سار یسور»به معنای غضب نمودن و برانگیخته شدن از همین ماده است.هر طبقه از ساختمان را نیز سوره می گویند.

ابو الفتوح رازی می گوید:«بدانکه سوره را معنا منزلت بود از منازل شرف و دلیل این،قول نابغۀ ذبیانی است:

أ لم تر أنّ اللّه أعطاک سوره تری کلّ ملک دونها یتذبذب

نمی بینی که خداوند به تو شرف و منزلتی رفیع داده است که هر پادشاهی نزد آن متزلزل می نماید».اضافه می کند:«باروی شهر را از آن جهت سور خوانند که بلند و مرتفع باشد» (1).

برخی دیگر آن را از«سور»به معنای پاره و باقی ماندۀ چیزی دانسته اند.ابو الفتوح در این باره می گوید:«اما آن که مهموز گوید،اصل آن از«سؤر الماء»باشد و آن بقیۀ آب بود در آبدان و عرب گوید:«أسارت فی الإناء»اگر در ظرف چیزی باقی گذاری.

از همین جاست که اعشی بنی ثعلبه-شاعر عرب-می گوید:

فبانت و قد أسأرت فی الفؤاد صدعا علی نأیها مستطیرا

آن زن،از من جدا شد و در دل باقی گذارد شکافی عمیق بر اثر دوری خود که هر لحظه در حال گسترش است» (2).

بنابراین ،سوره در اصل سؤره بوده(به معنای پاره ای از قرآن)و به منظور سهولت در تلفظ،همزه به واو بدل شده است،و تمام قاریان متفقا آن را با واو خوانده اند و در هیچ یک از موارد نه گانه که در قرآن آمده کسی آن را با همزه قرائت نکرده است.

آیه،به معنای علامت است،زیرا هر آیه از قرآن نشانه ای بر درستی سخن

[شماره صفحه واقعی : 110]

1- الروض الجنان؛ج 1، مقدمه،ص 9.
2- همان.