کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2018

صفحه 2018

پرسیدم:آیا ترتیب و نظم آن مانند دیگر مصاحف بود؟آیا رعایت ترتیب نزول در آن شده بود؟گفت:اگر جنّ و انس گرد آیند و بخواهند مانند علی قرآن را گرد آورند، نخواهند توانست».ابن سیرین می گوید:«هر چه دنبال کردم تا بر آن مصحف دست یابم،میسورم نگردید» (1).ابن جزی کلبی گوید:«اگر مصحف علی یافت می شد، هرآینه در آن علم فراوان یافت می گردید» (2).

وصف مصحف علی علیه السّلام

مصحفی را که مولی امیر مؤمنان علیه السّلام گردآوری کرده بود،دارای ویژگی های خاصّی بود که در مصاحف دیگر وجود نداشت.

اولا؛ترتیب دقیق آیات و سور،طبق نزول آن ها رعایت شده بود.یعنی در این مصحف مکی پیش از مدنی آمده و مراحل و سیر تاریخی نزول آیات روشن بود.

بدین وسیله سیر تشریع و احکام،مخصوصا مسألۀ ناسخ و منسوخ در قرآن به خوبی به دست می آمد.

ثانیا؛در این مصحف قرائت آیات،طبق قرائت پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله که اصیل ترین قرائت بود،ثبت شده بود و هرگز برای اختلاف قرائت در آن راهی نبود.بدین ترتیب راه برای فهم محتوا و به دست آوردن تفسیر صحیح آیه هموار بود.این امر اهمیت بسزایی داشت،زیرا چه بسا اختلاف قرائت موجب گمراهی مفسر می شود.که در آن مصحف هرگونه موجبات گمراهی وجود نداشت.

ثالثا؛این مصحف مشتمل بر تنزیل و تأویل بود.یعنی موارد نزول و مناسبت هایی را که موجب نزول آیات و سوره ها بود،در حاشیۀ مصحف توضیح می داد.این حواشی بهترین وسیله برای فهم معانی قرآن و رفع بسیاری از مبهمات بود و علاوه بر ذکر سبب نزول در حواشی،تأویلاتی نیز وجود داشت.این تأویلات برداشت های کلی و جامع از موارد خاص آیات بود که در فهم آیه ها بسیار مؤثر بود.

امیر مؤمنان علیه السّلام خود می فرماید:«و لقد جئتهم بالکتاب مشتملا علی التنزیل و

[شماره صفحه واقعی : 121]

1- طبقات ابن سعد؛ج 2،ص 101.الاستیعاب در حاشیۀ الاصابه؛ج 2،ص 253.الاتقان؛ج 1،ص 57.
2- ابن جزیّ الکلبی؛التسهیل لعلوم التنزیل؛ج 1،ص 4 و نیز رجوع کنید به:التمهید؛ج 1،ص 288 و 296-292.