کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2069

صفحه 2069

داد،این تغییرات بیشتر در عراق گسترش یافت.حجاج بن یوسف،نگرانی خود را از این امر به کتّاب و نویسندگان خود اظهار کرد و از آنان خواست که برای حروف مشابه هم،علایم و نشانه هایی وضع کنند تا تشخیص آن ها از یکدیگر ممکن باشد.

گفته شده است که نصر بن عاصم،این امر را به عهده گرفت و نقطه گذاری را در حروف به کار برد (1).

استاد زرقانی می گوید:«اولین کسانی که نقطه را در مصحف به کار بردند، یحیی بن یعمر و نصر بن عاصم،شاگردان ابو الاسود دئلی بودند» (2).

شکل حرکات و نشانه گذاری

خط عربی علاوه بر آنکه در ابتدا از نقطه خالی بود،شکل(علایم حرکات حروف و کلمات)،نشانه و علامت نیز نداشت.و طبعا مصحف نیز از هر علامتی که نشان دهندۀ حرکت کلمه و اعراب آن باشد،عاری بود.در ابتدای صدر اسلام، مسلمانان قرآن را در حفظ داشتند و با توجه به کثرت و عرب بودن حافظان قرآن، بالطبع قرآن را که به زبان آنان بود،صحیح می خواندند.بنابراین قرآن از خطا مأمون و مصون بود.به خصوص که مسلمانان به قرآن عنایت فراوان داشتند و آنان قرآن را از بزرگانی که به زمان پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نزدیک بودند،فرا می گرفتند و امکانات حفظ و ضبط قرآن به گونۀ صحیح،در آن زمان موجود بود.

اما در پایان قرن اول که مسلمانان غیر عرب جامعۀ اسلامی فزونی یافت و با زبان عربی بی گانه بودند،به وضع علایم و نشانه هایی برای کلمات قرآن،نیاز مبرم پیدا شد.تا بدین وسیله از خطاها و اشتباهات در خواندن قرآن،جلوگیری به عمل آید.

مثلا هر عربی،طبعا کلمۀ کتب را در آیۀ «کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلیٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَهَ» (3)به صورت معلوم و همین کلمه را در آیۀ: «کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیٰامُ» (4)به صورت مجهول می خواند.در حالی که غیر عرب تشخیص نمی داد که این کلمه معلوم است یا مجهول.کما این که

[شماره صفحه واقعی : 172]

1- ابن خلکان؛وفیات الأعیان؛ج 2،ص 32.
2- مناهل العرفان؛ج 1،ص 399.
3- انعام 6:54.
4- بقره 2:183.