کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2074

صفحه 2074

ظاهرا جملۀ اخیر گفتۀ خود اوس است که در دنبالۀ بیان اصحاب پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و به مناسبت ذکر کرده است.زیرا در آن زمان قرآن به صورت مصحف و ترتیب یافته در نیامده بود،تنها سوره ها کامل شده بود و آن ها را برای آسان تر شدن قرائت بر حسب ایام یا اوقات به قسمت های مساوی تقسیم می نمودند.

قرآن در مراحل تکاملی خود

قرآن از صدر اول،به خصوص از ناحیۀ کتابت و زیبایی خط،با گذشت زمان سیر تکاملی داشته است.خطّاطان بزرگ،در زیبایی قرآن و تکمیل خط آن،سهم بسزایی داشته اند.نخستین کسی که در راه تکمیل کتابت مصحف و زیبایی خط آن قدم برداشت،خالد بن ابی الهیاج از اصحاب امیر المؤمنین علی علیه السّلام بود که در حدود سال صدم هجری درگذشته است.او به خوشنویسی و داشتن خط زیبا معروف بود.

گفته اند که سعد،مولا و حاجب ولید،وی را برای کتابت مصحف و شعر و اخبار در دربار ولید بن عبد الملک(96-86)استخدام کرد.او کسی است که پس از تجدید بنا و توسعۀ مسجد نبوی در مدینه،به دست عمر بن عبد العزیز،سورۀ شمس را با طلا بر محراب آن مسجد نوشت.این تجدید بنا به سال 90 هجری پایان یافت (1).

عمر بن عبد العزیز از خالد خواست که مصحفی با همین خط برای او بنویسد و او مصحفی را با زیبایی تمام نوشت.عمر بن عبد العزیز آن را پذیرفت و بر او آفرین گفت.اما خالد مبلغ زیادی را برای انجام این کار می خواست،که عمر از پرداخت آن خودداری کرده و مصحف را به او پس داد.

محمّد بن اسحاق(ابن الندیم)می گوید:«مصحفی را به خط خالد بن ابی الهیاج از اصحاب علی علیه السّلام دیدم.این مصحف در مجموعۀ خطوط تاریخی محمد بن الحسین معروف به ابن ابی بعره بود که پس از او به عبد اللّه بن حانی رسید» (2).

خطاطان تا اواخر قرن سوم هجری مصحف ها را با خط کوفی می نوشتند.از این پس،در اوایل قرن چهارم،خط زیبای نسخ جای خط کوفی را گرفت.اولین مصحف

[شماره صفحه واقعی : 177]

1- تاریخ یعقوبی؛ج 3،ص 30 و 36.
2- الفهرست؛ص 9 فن اول از مقالۀ اول و ص 46 فن اول از مقالۀ دوم.