کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2091

صفحه 2091

سندهای تشریفاتی

ارباب کتب قرائات بر آن شده اند تا سندهایی برای قرائت ها،به ویژه قرّاء سبعه به دست آورند و قرائت آنان را مستند به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ارائه دهند.در این راه از مشایخ قرّاء استفاده کرده،سلسلۀ مشایخ را به عنوان سلسلۀ اسناد قرائات جلوه داده اند.در حالی که سلسلۀ مشایخ را نمی توان سلسلۀ اسناد روایت گرفت،زیرا شاگردی که نزد استاد خود تعلیم یافته، تربیت شدۀ او است نه راوی از وی.هر صاحب قرائت تربیت یافته،اختیار و نظر خود را در قرائت اظهار می دارد،نه نظر شیخ و استاد خویش را تا روایت یا نقل از وی بوده باشد.در حقیقت هر صاحب قرائت در انتخاب نحوۀ قرائت اجتهاد می کند لذا او را صاحب اختیار می دانیم نه راوی و ناقل قرائت مشایخ خود. ازاین رو است که قرائت هریک از قرّاء را به خود او نسبت می دهیم همانند آرای فقهیّۀ فقها که هر نظریۀ فقهی به همان صاحب نظر انتساب دارد،نه به شیخ او تا حالت نقل و روایت پیدا کند!به علاوه خود قرّاء در بیشتر قرائت ها (1)چنین ادعایی نکرده اند و در کتب قرائات،برای اختیار هر صاحب قرائتی دلایل و حججی اقامه نموده،آن را منشأ اختیار قرائت ویژۀ او شناخته اند.این می رساند که مستند قرائت هر قاری بزرگ،اجتهاد وی می باشد نه روایت از استاد خویش. ازاین رو سندهایی که در برخی کتب قرائات؛مانند«التیسیر»و«التحبیر»و «المکرّر»و غیره آمده،در واقع سندهای تشریفاتی است که به جهت ترفیع شأن قاریان معروف کوشیده اند تا از سلسلۀ مشایخ آنان،به عنوان سلسلۀ روایت اسناد استفاده نمایند.شیخ و استاد شاگردان خود را تربیت می کند تا خود صاحب نظر شوند نه آنکه یافته های خود را به آنان تلقین نمایند و آنان بدون کم و کاست آن را دریافت دارند و به دیگران انتقال دهند! جالب آنکه این تلاش در مورد برخی از قرّاء چندان ثمربخش نبوده،نتوانسته اند

[شماره صفحه واقعی : 194]

1- متذکر می شویم تنها عاصم است که دو قرائتی را که به دو شاگرد خویش(حفص و شعبه)آموخته.به نقل از اساتید خود استناد می کند.قرائتی را که به حفص آموخته،از ابو عبد الرحمن سلمی از مولا امیر مؤمنان علیه السّلام گرفته و قرائتی را که به شعبه آموخته از زرّین حبیش از عبد اللّه بن مسعود گرفته است.و در دیگر قرّاء معروف چنین استناد نقلی ارائه نشده است.