کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2146

صفحه 2146

محکمه جدا سازد.یک فقیه که در صدد استنباط احکام فقهی از قرآن می باشد،یا یک متکلم که به دنبال دریافت معارف قرآنی می باشد،باید توان تشخیص آیات محکمه را داشته باشد.یک فقیه در مقام فتوی و یک قاضی به هنگام صدور حکم،لازم است هوشیار باشد تا مبادا آیات منسوخه را مورد فتوی یا قضاء قرار داده باشد.

ابو عبد الرحمن سلمی گوید که مولا امیر مؤمنان علیه السّلام با یکی از قاضیان کوفه روبرو شد.از او پرسید:«آیا آیات ناسخه را جدا از آیات منسوخه می شناسی؟»آن قاضی گفت:نه!آن گاه حضرت فرمود:«در این صورت هم خود را نابود کرده و هم دیگران را نابود ساخته ای» (1).امام صادق علیه السّلام به یکی از فقیهان کوفه فرمود:«تو را فقیه مردم عراق می گویند؟»گفت:آری.فرمود:«در فقاهت خود از کدام منبع بهره می گیری؟» گفت:از قرآن و سنّت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله!فرمود:«آیا از کتاب خدا به درستی شناخت داری و آیا ناسخ را کاملا از منسوخ جدا می سازی؟»گفت:آری!فرمود:«علم گسترده ای ادّعا کرده ای،چیزی را که خداوند تنها نزد شایستگان قرار داده است» (2).البته مقصود از ناسخ و منسوخ در این گونه روایات،مفهوم عام آن می باشد که شامل تخصیص عموم و تقیید اطلاق نیز می گردد.بدین معنا که به هر حکم لاحق که در حکم سابق تغییر دهد،ناسخ می گویند.خواه به کلی حکم سابق را برداشته باشد یا دایرۀ شمول آن را کوتاه کرده باشد.پر روشن است که عمل به عام یا مطلق نیز پیش از فحص و یأس از مخصص یا مقیّد روا نمی باشد.همان گونه که عمل به منسوخ با وجود ناسخ نیز جایز نیست.

حکمت نسخ

در هر حرکت اصلاحی و رو به پیش،لازمۀ تکامل،نسخ برخی آیین نامه ها و دستورالعمل ها می باشد.زیرا در یک حرکت تدریجی وجود مراحل پی درپی و تغییر شرایط،لزوم بازنگری در برنامه ها را ضروری می سازد.البته این تا موقعی است که

[شماره صفحه واقعی : 249]

1- تفسیر عیاشی،ج 1،ص 12،شمارۀ 9.
2- تفسیر صافی،مقدمۀ دوم،ج 1،ص 13.