کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2150

صفحه 2150

مِنْکُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِکُوهُنَّ فِی الْبُیُوتِ حَتّٰی یَتَوَفّٰاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ یَجْعَلَ اللّٰهُ لَهُنَّ سَبِیلاً» (1)را از این موارد می توان شمرد.در ارتباط با این آیه باید توجّه داشت که در ابتدای اسلام، دربارۀ زنانی که مرتکب فحشا می گردیدند،دستور آمد تا آنان را در خانه نگاه دارند و از بیرون آمدن آنان تا موقع فرا رسیدن مرگ جلوگیری کنند یا آنکه خداوند راه دیگری نشان دهد.عبارت «أَوْ یَجْعَلَ اللّٰهُ لَهُنَّ سَبِیلاً» گرچه اشارت دارد به آنکه حکم یادشده برای همیشه نیست و دیر یا زود حکم دیگری جایگزین آن می گردد.ولی این اشارت،حالت ابهام دارد و مشخّص نگردیده آن حکم دیگر چه موقع صادر خواهد شد.لذا تا حکم جدید نیامده حکم سابق قابل تداوم بوده و باید مورد عمل قرار می گرفت.تنها با آمدن حکم جدید(جلد یا رجم)حکم سابق مرتفع گردید.این همان ویژگی نسخ است که در اینجا وجود دارد.

حقیقت نسخ

آنچه گفته شد تعریف ظاهری نسخ است.بر حسب این تعریف نسخ تبدیل حکم سابق است به حکم لاحق که این تبدیل بر حسب متعارف حاکی از تجدید نظر است،زیرا مشرّع حکم سابق را به گونۀ مطلق صادر کرده است به گونه ای که ظهور در تداوم داشته است.ولی اکنون و با ملاحظۀ شرایط پیش آمده،در اطلاق حکم سابق تجدید نظر نموده جلوی آن را گرفته و حکم تازه ای که موافق شرایط موجود باشد صادر می کند وگرنه در صورتی که شارع قصد تجدید نظر داشت می بایست از اوّل پیش بینی کرده،حکم سابق را مقیدا صادر می نمود،نه به طور مطلق،و صدور حکم سابق به صورت مطلق،مبیّن یک گونه جهل به پیش آمدها است که شایستۀ علم ازلی الهی نیست؛علمی که فراگیر همه چیز است! آری نسخ بدین معنا،در تشریعات وضعی(که بر دست انسان ها صورت می گیرد)امری طبیعی است.انسان نمی تواند تمامی پیش آمدهای آینده را پیش بینی کند. ازاین رو،نسخ به معنای حقیقی اش-که تجدید نظر است-دربارۀ تشریعات آسمانی،صورت معقولی ندارد.

[شماره صفحه واقعی : 253]

1- نساء 4:15.