کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2151

صفحه 2151

پس نسخ در شرایع الهی،نسخ ظاهری است.یعنی بر حسب ظاهر مردم گمان می برند که نسخی صورت گرفته در حالی که واقعا چنین نیست و خداوند از اول و همان موقع که حکم سابق را تشریع نمود می دانست که آن حکم تداوم ندارد و مدّت دوام آن محدود است و سرآمد اجل آن نزد خداوند مشخّص بوده،صرفا وفق مصالحی از بیان مدت آن خودداری شده که به موقع و هنگام سررسید اجل آن بیان می گردد.این-اصطلاحا-تأخیر بیان تا وقت حاجت است که از نظر اصولیّون خالی از اشکال است آنچه مورد اشکال می باشد تنها تأخیر بیان از وقت حاجت است.با این بیان می توان گفت که در واقع،نسخی در کار نیست بلکه خداوند از همان نخست حکم سابق را به صورت محدود تشریع نموده ولی حدّ و نهایت آن را بیان نداشته که در موقع خود بیان می دارد.

تشابه نسخ و بدا

همین گونه است مسألۀ«بدا»در تکوینیّات،که مردم بر حسب ظاهر بر ثبوت چیزی گمان داشته و از واقع بی خبرند که تبدّل می یابد و در موقع خود بر آن آگاه می شوند و گمان می برند«بدا»حاصل گشته است.لذا دو مسألۀ نسخ و بدا در این جهت با هم یکسانند،جز آن که نسخ در تشریعیّات است و بدا در تکوینیّات.آیۀ مربوط به نسخ را یادآور شدیم.آیۀ مربوط به بدا در سورۀ رعد آمده: «یَمْحُوا اللّٰهُ مٰا یَشٰاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتٰابِ» (1).یعنی خداوند بر می دارد آنچه را که بر حسب ظاهر حالت ثبات دارد و ثبات می بخشد آنچه را که بر حسب ظاهر حالت زوال دارد.

علم به ثبات و زوال واقعی هر چیز نزد خدا مضبوط است.تفصیل این اجمال را در جای خود آورده ایم.

انواع متصوّرۀ نسخ در قرآن

اشاره

نسخ در آیات قرآنی را به چندگونه تصوّر کرده اند،که برخی مورد قبول و برخی مردود است:

1.نسخ آیه و محتوا با هم:بدین گونه که آیه مشتمل بر حکمی شرعی به طور کلی

[شماره صفحه واقعی : 254]

1- رعد 13:39.