کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2163

صفحه 2163

عقوبت الهی را وقعی نمی نهند،هرگز مستوجب گذشت و رأفت اسلامی نیستند.

لذا دستور گذشت در این آیه صرفا به جهت ضعف موضع مسلمانان بوده که باید رعایت می کردند.موقعی که جامعۀ اسلامی شوکت و قدرت خود را یافت،اذن در قتال صادر شد: «أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقٰاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللّٰهَ عَلیٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ ؛به کسانی که جنگ بر آنان تحمیل شده،رخصت[جهاد]داده شده است،چرا که مورد ظلم قرار گرفته اند و البته خدا بر پیروزی آنان سخت تواناست» (1).سپس دستور مقابله آمد و آیۀ «حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی الْقِتٰالِ ؛مؤمنان را به جهاد برانگیز» (2).و نیز آیۀ «فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدیٰ عَلَیْکُمْ ؛همان گونه که بر شما تعدی کرده،بر او تعدی کنید» (3).و آیۀ «فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ ؛مشرکان را هر کجا یافتید بکشید» (4)صدور یافت.

تمامی این آیات در سوره های مدنی است.

همچنین در رویارویی با یهود مدینه ابتدا دستور گذشت آمد،ولی در عین حال مشخص نموده که این گذشت موقّت است «فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا حَتّٰی یَأْتِیَ اللّٰهُ بِأَمْرِهِ ؛پس عفو کنید و درگذرید،تا خدا فرمان خویش را بیاورد» (5).ولی پس از قدرت یافتن اسلام و توسعه یافتن توطئه های یهود پیرامون مدینه دستور جنگ با آنان صادر گشت تا هنگامی که خفّت جزیه دادن را بپذیرند «حَتّٰی یُعْطُوا الْجِزْیَهَ عَنْ یَدٍ وَ هُمْ صٰاغِرُونَ ؛تا با[کمال]خواری به دست خود جزیه دهند» (6).برخی این گذشت را بر روح تسامح دینی حمل کرده اند،که باید روح گذشت و چشم پوشی بر مسلمانان حاکم باشد،لذا آیات صفح را منسوخ نمی دانند (7).ولی همان گونه که متذکر شدیم، گذشت در مقابل بی شرمی دشمن غدّار،یک گونه سازش و تساهل بشمار می رود که با روح عزت اسلامی منافات دارد،مگر آن که موقعیّت ایجاب کند تا آمادگی لازم فراهم گردد.

این گونه آیات را با عنوان«نسخ مشروط»مطرح ساختیم،بدین جهت که آیات

[شماره صفحه واقعی : 266]

1- حج،22:39.
2- انفال 8:65.
3- بقره 2:194.
4- توبه 9:5.
5- بقره 2:109.( نزول سورۀ بقره از سال دوم هجری آغاز شد)و اولین سورۀ مدنی بشمار می رود.
6- توبه 9:29. که در سال های پایانی هجرت نازل گشته است.
7- ر.ک:آقای خویی،البیان،ص 308.