کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2164

صفحه 2164

منسوخه مربوط به شرایط خاص زمانی و مکانی خویش است و چنانچه در رقعۀ مکانی یا برهۀ زمانی آن گونه شرایط پیش آید،آیات صفح قوّت یافته و حاکم خواهد بود.از همین قبیل است آیاتی که برخی احکام را تدریجا تشریع نموده است.

به این ترتیب که ابتدا با لحنی ملایم حکمی بیان شده،سپس شدید و شدیدتر گردیده است.مانند آیات تشریع قتال که از مرحلۀ اذن در قتال شروع شده (1)،سپس مقاتلۀ با کفّار معتدی و متجاوز را شامل شده است (2).آن گاه کفّار مجاور و نزدیک به حوزۀ اسلامی را در برگرفته (3)و بالاخره اعلام استیصال(نابود کردن مطلق)کفّار و مشرکین صادر شده است (4).

این مراحل ممکن است امروز هم اتفاق بیفتد و هر دستوری متناسب با شرایط زمانی و مکانی خود حاکم است.لذا در این قبیل آیات،نسخ مطلق انجام نگرفته است.آیات مراحل تحریم خمر نیز از همین قبیل شمرده می شود.همچنین مطلق احکامی که تدریجا و مرحله به مرحله تشریع گردیده،در هیچ کدام نسخ،مطلق نیست و همۀ آن ها نسخ مشروطاند.

تعداد آیات منسوخه

کسانی که شرایط مقرّر در تحقّق نسخ را نادیده گرفته یا نسخ را به مفهوم عام آن- که نزد پیشینیان کاربرد داشته است-گرفته اند،آمار آیات منسوخه را تا 228 آیه رسانده اند (5).به نظر می رسد که این عدد بزرگ بوده و یک زیاده روی است و با ضوابط نسخ سازگار نمی باشد.

استاد آیت اللّه خویی-طاب ثراه-به بیش از یک آیه(آیۀ نجوی)قایل به نسخ نیست و آن به جهت ناظر بودن آیۀ ناسخ به آیۀ منسوخ است.ولی با ملاحظۀ آیات دیگری که در همین راستا آوردیم و نیز با در نظر گرفتن مسألۀ نسخ مشروط،آیات منسوخه حدود بیست و اندی خواهد بود؛که در مورد بیشتر آن ها نسخ مطلق

[شماره صفحه واقعی : 267]

1- حج 22:40-39.
2- انفال 8:61.نساء 4:91.
3- توبه 9:123.
4- توبه 9:5 و 36.
5- ر.ک:جدول ناسخ و منسوخ که در پایان ج 2،التمهید آمده است.