کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2168

صفحه 2168

دستاویزی برای فتنه جویان گردیده است! اکنون جای این پرسش است:چرا چنین شده و آیات متشابه کدامند که چنین ویژگی را دارند؟در پاسخ به این سؤال،ناگزیر از مطرح نمودن مطالب زیر می باشیم:

احکام و تشابه

احکام در قرآن به سه معنا به کار رفته:

1.استوار بودن گفتار یا کرداری که راه خلل و شبهه در آن بسته باشد.در مقابل آن،متشابه قرار دارد؛گفتاری نارسا یا کرداری شبهه انگیز.

2.پایدار و ثابت بودن،در مقابل ناپایدار.احکام ثابته در شریعت را محکم گویند،در مقابل احکام منسوخه.چنانچه در باب ناسخ و منسوخ اصطلاح «احکام»به کار می رود و بر آیات غیر منسوخه«محکمه»گفته می شود.

3.اتقان و دقت در عمل یا گفتار،که بر اساسی متین و مستحکم استوار بوده باشد،آن را محکم یا مستحکم گویند.چنانچه در سورۀ هود آمده: «کِتٰابٌ أُحْکِمَتْ آیٰاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَکِیمٍ خَبِیرٍ» (1)آیات قرآنی تماما حساب شده و با کمال دقت و بر پایه ای مستحکم استوار گردیده،آن گاه در بخش های گوناگون بر پیامبر اسلام صلّی اللّه علیه و آله نازل گردیده است.

احکام-به معنای سوم-تمامی آیات قرآن را در بر می گیرد و به معنای دوم، مخصوص آیات غیر منسوخه است.به معنای نخست صرفا در مقابل آیات متشابهه به کار رفته است؛که این معنا اکنون مورد بحث ما است:

محکم-در مقابل متشابه-به معنای استوار و خلل ناپذیر،از ریشۀ«حکم حکما» به معنای«منع منعا»گرفته شده است و معنای بازداشتن و جلوگیری از هرگونه اخلال گری و تباهی را می رساند.بدین جهت دهانۀ اسب(لگام)را در لغت عرب «حکمه الفرس»گویند،زیرا لگام او را از سرکشی و ناهمواری در حرکت بازمی دارد .

راغب اصفهانی گوید:«حکم،اصله:منع منعا لإصلاح»حکم در اصل به معنای منع نمودن و جلوگیری به کار رفته است.البته جلوگیری از افساد به جهت اصلاح

[شماره صفحه واقعی : 271]

1- هود 11:1.