کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2178

صفحه 2178

حکایت ها می بافت.آن گاه گفت:خداوند از عرش خود نزول اجلال می فرمایند مانند من که از منبر فرودمی آیم .آن گاه بلند شده چند پله فرودآمد ،که غوغا بلند شد...» (1).در صورتی که این گونه استعمال در متعارف عرب همان معنای استیلاء را می دهد،شاعر گوید:

«قد استوی بشر علی العراق من غیر سیف و دم مهراق؛

بشر،بر عراق مستولی گردید بدون شمشیر زدن و ریختن خونی».

نیز آیۀ «یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ سٰاقٍ وَ یُدْعَوْنَ إِلَی السُّجُودِ فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ» (2).استعمال لفظ «ساق»در متعارف عرب کنایه از شدت و وخامت امر است،چنانچه گفته اند:«و قامت الحرب علی ساق؛جنگ برپاایستاد ».یعنی شدت گرفت.کشف ساق کنایه از آمادگی کامل برای انجام کار است.یعنی دامن به کمر زدن،زیرا لازمۀ آن کشف ساق پا است.

این آیه طبق استعمال متعارف بر آن دلالت دارد که روز قیامت اوضاع شدت یافته،رو به وخامت می گذارد و کفار در حالت سختی قرار می گیرند.چنانچه زمخشری در کشاف گفته است (3).ولی اشاعره و اهل تجسیم آن را به ظاهر لفظ گرفته گفته اند:مقصود،ساق پای خداست که در آن روز برهنه شود و کفار مأمور به سجود گردند و نتوانند (4).

تشابه در تفسیر دیگران

برای احکام و تشابه تفاسیر بسیاری گفته اند،که بیشتر درهم و متداخل بوده و با اندک تفاوتی قابل افتراق و جدایی می باشند.برخی تعیین مصداق کرده یا متشابهات را با مبهمات اشتباه گرفته اند.

علامه طباطبایی قدّس سرّه تا شانزده وجه در تفسیر خود آورده و برخی بیشتر که ذیلا بدان اشاره می رود:

[شماره صفحه واقعی : 281]

1- رحلۀ ابن بطوطه،ج 1،ص 57.
2- قلم 68:42.
3- تفسیر کشاف؛ج 4،ص 594-592.
4- ر.ک:التمهید؛ج 3،ص 152 و ص 144.