کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2196

صفحه 2196

«إِلَیْهِ یَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّیِّبُ وَ الْعَمَلُ الصّٰالِحُ یَرْفَعُهُ» (1).

«وَ جٰاءَ رَبُّکَ وَ الْمَلَکُ صَفًّا صَفًّا» (2).

«هَلْ یَنْظُرُونَ إِلاّٰ أَنْ یَأْتِیَهُمُ اللّٰهُ فِی ظُلَلٍ مِنَ الْغَمٰامِ» (3).

تا(30)آیه در این باره شاهد آورده است. (4)امامیه و نیز معتزله با در نظر گرفتن آیۀ کریمۀ «لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ» (5)که از آیات محکمه است،خدا را از هرگونه شباهت به مخلوق مبرّا دانسته اند و آیات یادشده را-که امثال اشعری متشابه ساخته اند-تأویل می برند.مقدمتا باید دربارۀ برخی واژه های به کار رفته در این قبیل آیات توضیحاتی داده شود،مانند:عرش،کرسی، استواء،سماء،فوقیّت،نزول و صعود.

عرش؛نسبت به پروردگار 21 بار در قرآن یاد شده است و کرسی یک بار و استواء 7 بار (6).عرش کنایه از عرش تدبیر است چنانچه در آیۀ «ثُمَّ اسْتَویٰ عَلَی الْعَرْشِ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ» (7)آمده و معنای حقیقی آن(تخت،سریر)مقصود نیست و معمولا در استعمالات عرب این لفظ به عنوان کنایه کاربرد دارد.در آیات بسیاری واژۀ عرش با عبارت«تدبیر»قرین شده است تا همین معنای کنایی را ایفا کند: «إِنَّ رَبَّکُمُ اللّٰهُ الَّذِی خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ فِی سِتَّهِ أَیّٰامٍ ثُمَّ اسْتَویٰ عَلَی الْعَرْشِ یُغْشِی اللَّیْلَ النَّهٰارَ یَطْلُبُهُ حَثِیثاً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّرٰاتٍ بِأَمْرِهِ أَلاٰ لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ (8)؛خداوندی که آسمان ها و زمین را در شش روزگار آفرید،سپس بر عرش[جایگاه تدبیر]استقرار یافت[یعنی به تدبیر جهان پرداخت].شب،روز را فرا می گیرد و پیوسته آن را دنبال می کند [یعنی چرخش زمین همواره و بدون درنگ ادامه دارد].آفتاب و ماه و ستارگان را که در گردونۀ تدبیر او قرار گرفته اند[نیز پدید آورد].همانا آفرینش و تدبیر جهان [هر دو]از آن اوست».

[شماره صفحه واقعی : 299]

1- فاطر 35:10.
2- فجر 89:22.
3- بقره 2:210.
4- ر.ک:التمهید ج 3 ص 113-111 و 116-115 و کتاب«الإبانه»،اشعری،ص 28-26.
5- شوری 42:11.
6- التمهید ج 3 ص 121.
7- یونس 10:3.
8- اعراف 7:54.