کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2199

صفحه 2199

(اعتبار)شده است.لذا روی کردن به طرف بالا رمزی بیش نیست (1).

«وَ إِنْ مِنْ شَیْءٍ إِلاّٰ عِنْدَنٰا خَزٰائِنُهُ وَ مٰا نُنَزِّلُهُ إِلاّٰ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ (2)؛و هیچ چیز نیست مگر آن که گنجینه های آن نزد ماست،و ما آن را جز به اندازه ای معین[که بر حسب حاجت است]فرونمی فرستیم ».که این فروفرستادن کنایه از تنزّل از مقام رفیع جهان ما فوق ماده است.تمام واژه های نزول و انزال و تنزیل که در آیات به کار رفته (3)، از همین مقوله است.

و اما آیاتی که در آن ها از آمد و رفت پروردگار« جٰاءَ رَبُّکَ (4). یَأْتِیَهُمُ اللّٰهُ (5)»سخن رفته، در تمامی این آیات یک گونه مجاز(مجاز حذف)به کار رفته است،که از متداول ترین انواع مجاز در استعمالات جاری عرب است؛مثلا در همین آیه «وَ جٰاءَ رَبُّکَ» -که به ظاهر،آمدن را به خدا نسبت داده-در تقدیر«جاء أمر ربّک»می باشد؛مانند «وَ سْئَلِ الْقَرْیَهَ» (6)که در تقدیر«و اسأل أهل القریه»می باشد.شاهد بر این حذف یا تقدیر، آیات دیگری است که در آن ها تصریح شده: «فَإِذٰا جٰاءَ أَمْرُ اللّٰهِ قُضِیَ بِالْحَقِّ وَ خَسِرَ هُنٰالِکَ الْمُبْطِلُونَ» (7). «هَلْ یَنْظُرُونَ إِلاّٰ أَنْ تَأْتِیَهُمُ الْمَلاٰئِکَهُ أَوْ یَأْتِیَ أَمْرُ رَبِّکَ» (8).خلاصه این گونه اظهار و تقدیر که در یکجا اظهار و در جای دیگر تقدیر گرفته شود،در استعمالات قرآنی فراوان و همگون با استعمال متداول عرب می باشد.در یکجا می گوید: «أَوْ یَأْتِیَ رَبُّکَ» (9)و در جای دیگر: «أَوْ یَأْتِیَ أَمْرُ رَبِّکَ» (10).همچنین در رابطه با«قبض ارواح» در سورۀ زمر آمده: «اللّٰهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِهٰا» (11)و در سورۀ سجده گوید: «قُلْ یَتَوَفّٰاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ الَّذِی وُکِّلَ بِکُمْ» (12).زیرا آنجا که مستقیما به خود نسبت می دهد چون با دستور او است و آنجا که به«ملک الموت »نسبت می دهد چون با مباشرت وی انجام می گیرد،گرچه با اذن و دستور پروردگار است.لذا این گونه آیات،تعارضی

[شماره صفحه واقعی : 302]

1- ر.ک:التمهید،ج 3 ص 126.
2- حجر 15:21.
3- بیش از 10 بار دربارۀ نزول قرآن به کار رفته.التمهید،ج 3،ص 116-115.
4- فجر 89:22.
5- بقره 2:210.
6- یوسف 12:82.
7- غافر 40:78.
8- نحل 16:33.
9- انعام 6:158.
10- نحل 16:33.
11- زمر 39:42.
12- سجده 32:11.