کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2200

صفحه 2200

با هم ندارند و از دیدگاه عرب-با توجّه به مسألۀ مجاز حذف و تقدیر-مفهوم واقعی کلام روشن است.

مسألۀ رؤیت

اشاعره را گمان بر آن است که خداوند قابل رؤیت است و هنگامۀ رستاخیز، مؤمنان پس از فراغت از حساب به دیدار چهرۀ ذات حق تعالی متنعّم می گردند.

ابو الحسن اشعری در این پندار،آیۀ «وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ نٰاضِرَهٌ إِلیٰ رَبِّهٰا نٰاظِرَهٌ» (1)را شاهد می آورد که در آن روز چهرۀ مؤمنان درخشش یافته،زیرا به چهرۀ پرفروغ پروردگار خویش نظاره می کنند.گوید:«کاربرد«نظر»در لغت عرب سه گونه است:

1.نظر اعتبار؛عبرت جستن و اندرز گرفتن.همانند آیۀ «أَ فَلاٰ یَنْظُرُونَ إِلَی الْإِبِلِ کَیْفَ خُلِقَتْ (2)؛آیا به شتر نمی نگرند که چگونه آفریده شده است!».

2.انتظار کشیدن؛چنان که در آیۀ «مٰا یَنْظُرُونَ إِلاّٰ صَیْحَهً وٰاحِدَهً» (3)آمده.یعنی چندان انتظاری نمی کشند تا فریادی ناگهان آنان را فرا می گیرد،که قیامت سر رسیده است.

3.دیدن با چشم؛که در آیۀ مورد بحث منظور می باشد،زیرا در آن روز جای عبرت گرفتن نیست و نیز«نظر»به معنای انتظار کشیدن،با حرف«إلی»قرین نمی گردد،مانند آیۀ «فَنٰاظِرَهٌ بِمَ یَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ» (4).این گفتۀ سلیمان است که می گوید:

«انتظار می کشم تا پیام رسانان،چه پاسخی بازآورند ».گوید:«چرا کلمۀ"ثواب"را تقدیر نگیریم،بدین گونه:«إلی ثواب ربّها ناظره»؛یعنی به پاداش نیک پروردگار نظر دوخته اند!».در پاسخ می گوید:«اصل عدم تقدیر است،چون بر خلاف ظاهر کلام می باشد،زیرا ظاهر آیه آن است که به خود خدا نظر افکنده اند و اگر کلمۀ"ثواب"را تقدیر بگیریم،به غیر خدا نظر افکنده شده و شایسته نباشد که سخن هر گوینده ای را بر خلاف ظاهر کلامش تفسیر کنیم یا چیزی تقدیر بگیریم که سخن او را تغییر دهد و به گونۀ دیگر مفهوم گردد».

[شماره صفحه واقعی : 303]

1- قیامه 75:23-22.
2- غاشیه 88:17.
3- یس 36:49.
4- نمل 27:35.