کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2203

صفحه 2203

بسته است.دست های خودشان بسته باد و از رحمت حق،بدین گفتار دور باشند.

بلکه دو دست او گشاده است،هرگونه بخواهد بخشش می کند».

ولی در این آیه دلیلی بر پندار اشاعره وجود ندارد.زیرا عبارت«غلّ ید»کنایه از عجز و ناتوانی است،در مقابل«بسط ید»که کنایه از قدرت و توانایی است و در استعمال رایج عرب با همین معنا به کار می رود.چنان که در آیۀ دیگر آمده «وَ لاٰ تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَهً إِلیٰ عُنُقِکَ وَ لاٰ تَبْسُطْهٰا کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً (1)؛و دستت را به گردنت زنجیر مکن و بسیار[هم]گشاده دستی منما تا ملامت شده و حسرت زده بر جای مانی».پر روشن است که مفهوم حقیقی این دو تعبیر در این آیه مقصود نیست.

بلکه کنایه از فشردگی در زندگی و گشادگی در رفتار است،که مایۀ حسرت خواهد بود.

لذا«غلّ ید»و«بسط ید»در آیۀ بالا همان است که در سورۀ آل عمران با عنوان فقیر و غنیّ مطرح شده: «لَقَدْ سَمِعَ اللّٰهُ قَوْلَ الَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ فَقِیرٌ وَ نَحْنُ أَغْنِیٰاءُ» (2).

خداوند در جواب این پندار می گوید: «قُلْ إِنَّ الْفَضْلَ بِیَدِ اللّٰهِ یُؤْتِیهِ مَنْ یَشٰاءُ وَ اللّٰهُ وٰاسِعٌ عَلِیمٌ» (3).در جای دیگر می گوید: «وَ أَنَّ الْفَضْلَ بِیَدِ اللّٰهِ یُؤْتِیهِ مَنْ یَشٰاءُ وَ اللّٰهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ» (4).

ید،در قرآن در 12 مورد،منسوب به خدا یاد شده که در تمامی این موارد، مقصود:قوت،قدرت،توانایی و توانمندی است.

وجه،در قرآن در 11 مورد به کار رفته که به معنای نفس ذات مقدسه است؛مانند «کُلُّ شَیْءٍ هٰالِکٌ إِلاّٰ وَجْهَهُ (5)؛جز ذات او همه چیز نابود شونده است». «إِنَّمٰا نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللّٰهِ (6)؛ما برای خشنودی خدا است که به شما می خورانیم».و آیاتی دیگر که همه از همین قبیل است.

عین،در پنج مورد آمده،یک بار به گونۀ مفرد و چهار بار به گونۀ جمع،که در

[شماره صفحه واقعی : 306]

1- اسراء 17:29.
2- آل عمران 3:181.
3- آل عمران 3:74.
4- حدید 57:29.
5- قصص 28:88.
6- انسان 76:9.