کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2204

صفحه 2204

تمامی این موارد،مقصود عنایت خاصّ است. «وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا (1)؛و در برابر حکم[و دستور]پروردگارت شکیبا باش که تو خود در عنایت[و حمایت] مایی». «وَ لِتُصْنَعَ عَلیٰ عَیْنِی» (2)-خطاب به موسی علیه السّلام است-یعنی آنچه بر تو گذشت، تماما در زیر پوشش عنایت ما بودی.

ساق،در سورۀ قلم آمده: «یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ سٰاقٍ» (3)کنایه از شدّت و دشواری روز قیامت است؛مانند «وَ الْتَفَّتِ السّٰاقُ بِالسّٰاقِ. إِلیٰ رَبِّکَ یَوْمَئِذٍ الْمَسٰاقُ (4)؛و ساق[از دشواری موقعیت]به هم می پیچد.در آن روز همه به سوی پروردگارت رهسپارند».

و اساسا«کشف ساق»در استعمال رایج عرب،کنایه از جدّ در امر است؛یعنی دوران بازی که در این جهان بود سرآمد و هنگامۀ جدّ و واقع نگری محض فرا رسیده است.در اصطلاح زبان فارسی به جای کشف ساق،دامن به کمر زدن به کار می رود، و همان مفهوم را ایفا می کند و کنایه از تصمیم جدّی در کار است.

اراده و اختیار

یکی از مسایل مورد بحث میان اشاعره و اهل عدل (5)،دربارۀ افعال اختیاری انسان است که آیا با اراده و اختیار خود او انجام می گیرد،یا خارج از اراده و اختیار او است؟ ابو الحسن اشعری می گوید:«مقتضای توحید ربوبیّت آن است که هر چه در عالم هستی پدید آید؛از جمله افعال(به ظاهر)اختیاری انسان،با ارادۀ مستقیم حق تعالی انجام می گیرد،وگرنه موجب شرک در ربوبیّت می گردد و غیر خدا نیز در پدید آوردن اشیا شریک می باشد.در حالی که«لا مؤثّر فی الوجود إلاّ اللّه؛هیچ عاملی در پدید آمدن پدیده ها جز ارادۀ حق تعالی دخالتی ندارد»و به بیش از 25 آیه در این

[شماره صفحه واقعی : 307]

1- طور 52:48.
2- طه 20:39.
3- قلم 68:42.
4- قیامت 75:30-29.
5- اهل عدل یا عدلیّون به کسانی گفته می شود(امامیّه معتزله)که خدا را متصف به صفت عدل و حکمت می دانند و افعال خداوند را برخاسته از مقام عدل و حکمت او می شمرند.لذا هرگونه فعلی که خارج از این محدودۀ باشد هرگز از جانب حق تعالی انجام نمی گیرد؛از جمله کسی گناه کند و از محدودۀ اراده بیرون باشد، آن گاه مورد عتاب و عقاب قرار گیرد!