کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2206

صفحه 2206

مثوبت و عقوبت،مفهومی نخواهد داشت و اصولا شرایع الهی و ارسال رسل و انزال کتب،لغو خواهد نمود-برای موجّه ساختن مذهب خویش،مسأله ای را به نام «کسب»مطرح ساخته و بدین سبب افعال اختیاری انسان را بدو منتسب دانسته است،گرچه با ارادۀ مستقیم حق تعالی صورت می گیرد.در این باره چنین گوید:«دو اراده؛یکی قدیم و دیگری حادث در موقع انجام گرفتن هر عمل اختیاری انسان وجود دارد.ارادۀ قدیم همان ارادۀ ازلی الهی است که علّت اصلی تحقق یافتن هر پدیده ای است و ارادۀ حادث ارادۀ انسان است که خواسته چنین عملی را-به گمان خود-انجام دهد.ولی ارادۀ حادث انسان،هیچ گونه تأثیری در انجام یافتن آن عمل ندارد،تنها ارادۀ ازلی الهی است که مؤثر است و بس.در نهایت چون انسان اراده کرده بود که انجام شود و خداوند با ارادۀ خویش آن را انجام داد،این عمل بدو (انسان)منتسب می گردد و او(انسان)با اراده نمودن خود(گرچه بی تأثیر است)، آن عمل را برای خویش کسب کرده؛یعنی فراهم نموده است.

خلاصه:سنّت الهی بر آن تعلق یافته که هرگاه بنده ای چیزی بخواهد،خداوند آن را-طبق خواستۀ او-انجام دهد و لذا حسن و قبح آن عمل و پیامدهای نیک و بد آن،گردن گیر انسان است،گرچه با ارادۀ ازلی الهی انجام یافته است».

نقد فرضیّۀ کسب

عمده اشکالی که بر فرضیّۀ کسب وارد می باشد،نقش نداشتن ارادۀ انسان در انجام فعل اختیاری او است،زیرا نقش اراده بر این فرض،نقش علم است در معلوم،نه نقش علّت در معلول،زیرا اشعری بر این باور است که افعال عباد به طور استقلال با ارادۀ ازلی حق تعالی انجام می گیرد و ارادۀ حادث عبد نقشی در تحقق آن ندارد جز آن که موجب انتساب به وی می گردد.ولی این سؤال باقی است که چگونه عمل موجب انتساب می گردد با آنکه انسان دخالتی در تحقّق آن نداشته است؟ اشعری در کتاب«مقالات الإسلامیین»تصریح می کند که آنچه از خیر و شر واقع می گردد همان است که خدا خواسته و هر چه هست با ارادۀ او است.همان گونه که

[شماره صفحه واقعی : 309]