کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2207

صفحه 2207

خداوند فرموده: «وَ مٰا تَشٰاؤُنَ إِلاّٰ أَنْ یَشٰاءَ اللّٰهُ (1)؛و چیزی را نتوانید خواست جز آنکه خدا خواسته باشد».هر چه خدا بخواهد می شود و هر چه نخواهد نمی شود و هیچ کس نمی تواند کاری انجام دهد پیش از آنکه خدا انجام دهد،یا توانایی انجام کاری داشته باشد که بیرون از علم الهی باشد،یا کاری انجام دهد که در علم خداوند انجام ندادن آن گذشته باشد. ازاین رو خداوند خواسته تا کافران کفر ورزند همان گونه که خواسته است آنان را رها کرده و گمراه ساخته و بر دل های شان مهر زده است (2).

در کتاب«الإبانه»می گوید:«خداوند مؤمنان را موفّق ساخت و مورد عنایت قرار داد،آنان را سامان داده و رهنمودشان گردید.کافران را گمراه ساخت و رهنمودشان ننمود.با ارائۀ دلایل مورد عنایتشان قرار نداد و اگر مورد عنایتشان قرار می داد و کارشان را سامان می داد هرآینه به صلاح می گراییدند و اگر هدایتشان می کرد هدایت می شدند.خداوند می تواند کار کافران را سامان دهد و مورد عنایتشان قرار دهد تا مؤمن گردند.ولی خواسته است تا کافر باشند،همان گونه که در علم ازلی او گذشته است،لذا آنان را رها ساخته و بر دل های شان مهر زد» (3).

ازاین رو،روشن نگردید که نقش ارادۀ حادث چیست،با فرض آنکه نقش اساسی را علم ازلی و ارادۀ ازلی حق تعالی ایفا می کند؟! پیروان مکتب اشعری در تفسیر و تبیین نقش کسب،دچار دگرگونی فکر و اندیشه گردیده اند و هریک به تناسب فهم خویش تفسیری کرده که بر مشکل افزوده و برخی برای حلّ معضل به کشف باطنی احاله کرده اند،که خود احاله به مجهول است (4).

[شماره صفحه واقعی : 310]

1- انسان 76:30. تکویر 81:29.
2- مقالات الإسلامیین،ج 1،ص 321-320.
3- الإبانه،ص 7-6.
4- ر.ک:تفتازانی،شرح عقاید نسفیه،ص 66-65.شیخ عبد الوهاب شعرانی،الیواقیت و الجواهر،ج 1،ص 141-139.ابن عربی،فتوحات مکیّه،ج 1،ص 177 و ج 4،ص 34-33.برای تفصیل بیشتر رجوع شود به التمهید،ج 3،ص 74-70 و 156-155.