کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2218

صفحه 2218

وجوه محتمله در الفاظ و عبارات قرآن،به ویژه در جمله های ترکیبی-چنانچه اشارت رفت-فراوان است و تا کسی این وجوه محتمله را نداند،درست را از نادرست تشخیص نخواهد داد و بر حقیقت تفسیر آیه آگاه نخواهند شد چه پی بردن به حقیقت،به میزان تشخیص و توانایی جدایی صحیح از مستقیم بستگی دارد.به هر تقدیر در قرآن این ویژگی وجود دارد که در بسیاری از تعابیر آن راه احتمالات باز است.برای روشن شدن معنا باید راه احتمالات سدّ شود.

مولا امیر مؤمنان علیه السّلام فرموده:«القرآن حمّال ذو وجوه؛قرآن محتملات گوناگونی را پذیرا است». هریک از آیات کشش معانی مختلفی را دارد لذا باید اندیشید تا راه درست را برای رسیدن به معانی صحیح یافت.این سخن را علی علیه السّلام هنگامی به ابن عباس فرمود که خواست او را به احتجاج با خوارج روانه کند.آن گاه دستور فرمود:

«لا تخاصمهم بالقرآن،فإنّ القرآن حمّال ذو وجوه تقول و یقولون...و لکن حاججهم بالسّنّه،فإنّهم لن یجدوا عنها محیصا (1)؛با قرآن با آنان درگیر نشو،زیرا قرآن معانی گوناگونی را پذیرا است،می گویی و می گویند...ولی با سنّت با آنان از در گفتگو درآی،زیرا راه چاره ای جز پذیرفتن و تسلیم شدن نخواهند داشت».ابن عباس با انجام دستور امیر مؤمنان بر خصم پیروز گردید.

ازاین رو،از قتاده بن سلیمان نقل است که گفت:«لا یکون الرجل فقیها کلّ الفقه حتی یری للقرآن وجوها کثیره؛فقیه توانا کسی است که برای قرآن وجوه محتملۀ فراوان بداند».از ابو الدرداء نیز روایت شده:«إنّک لن تفقه کلّ الفقه حتی تری للقرآن وجوها» (2).پس درک صحیح قرآن در آن است که یک مفسّر دانا تمامی وجوه محتملۀ آیات را بداند و بتواند صحیح آن را از سقیم جدا سازد.لذا پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله فرموده است:«القرآن ذلول ذو وجوه،فاحملوه علی أحسن الوجوه (3)؛قرآن همچون شتر رام به هر طرف می توان او را برد،ولی آن را بر بهترین وجه راه برید».

[شماره صفحه واقعی : 321]

1- ابن ابی الحدید،شرح نهج البلاغه،ج 18،ص 71، شمارۀ نامۀ 77.
2- سیوطی،الاتقان،ج 2،ص 122-121.
3- تفسیر صافی،ج 1، مقدمۀ 5،ص 21.