کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2220

صفحه 2220

از این وجوه با مقام منیع نبوّت سازش ندارد.

2.وجوه محتمله در رابطه با جمله های کلامی؛مانند آیۀ «یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ لِمٰا یُحْیِیکُمْ.وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَنَّهُ إِلَیْهِ تُحْشَرُونَ» (1).این آیه مؤمنین را بر آن می دارد تا دعوت خدا و رسول را با جان و دل بپذیرند زیرا در این پذیرفتن،سعادت حیات و ارزش زندگی را در می یابند.آن گاه تهدید کرده که در صورت نپذیرفتن،دچار فاجعه ای بس بزرگ و خطرناک می شوند که آن حایل شدن خدا بین آنان و قلب هایشان است و سرانجام بازگشت همه به سوی خدا است.

جملۀ «وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ» از جمله عبارت هایی است که مورد گفتگو قرار گرفته،دربارۀ آن سخن بسیار گفته اند.وجوه محتمله در تفسیر و تأویل آن تا شش گفتار رسیده است.

اشاعره(پیروان مکتب ابو الحسن اشعری)این آیه را دست آویز قرار داده گمان برده اند که مقصود سلب اختیار مردم در انتخاب راه حق و باطل است،زیرا خداوند میان انسان و خواستۀ او حایل است،هر آنچه او بخواهد می شود،نه خود انسان.

فخر رازی-که اشعری است-در ذیل آیه می گوید:«کافری که خداوند ایمان او را نخواهد،نمی تواند ایمان بیاورد و مؤمنی که خداوند کفر او را نخواسته،نمی تواند کفر ورزد».آن گاه اضافه می کند:«با برهان عقلی این مطلب را ثابت کرده ایم،زیرا حالات قلب که همان عقاید و اراده و خواستۀ او است،همگی از اختیار او بیرون است،زیرا فاعل و گردانندۀ این حالات صرفا خداوند است و در دست او است» (2).

ولی اهل تحقیق در این زمینه گفته هایی دارند که ذیلا نقل می گردد:

1.یکی از سنن الهی آن است که گاه میان انسان و خواستۀ او حایلی به وجود می آید و شرایط،خلاف خواستۀ او را بر وی تحمیل می کند.

«خدا کشتی آنجا که خواهد برد و گر ناخدا جامه بر تن درد»

هر انسانی باید این احتمال را بدهد که در زندگی وی گاه نقطه عطفی به وجود می آید و او را از مسیری که انتخاب کرده منحرف می سازد.لذا نباید مؤمن به ایمان

[شماره صفحه واقعی : 323]

1- انفال 8:24.
2- ر.ک:فخر رازی،تفسیر کبیر،ج 15،ص 148-147.