کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2313

صفحه 2313

کافران است که روز رستاخیز هر پیامبری با عنوان شاهد بر رفتار امّت های خود برانگیخته می شود و پیامبر اسلام نیز شاهد بر این امّت می باشد،زیرا کتاب و شریعتی که بر دست او فرستاده شده کامل بوده و همه چیز در آن بیان شده است «وَ جِئْنٰا بِکَ شَهِیداً عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ.وَ نَزَّلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ تِبْیٰاناً لِکُلِّ شَیْءٍ وَ هُدیً وَ رَحْمَهً وَ بُشْریٰ لِلْمُسْلِمِینَ» (1).یعنی جای نقص و کاستی در بیان وظایف و تکالیف شرعی باقی نگذاردیم،تا هدایت و رحمت و بشارتی باشد برای مسلمانان.لذا با ملاحظۀ شأن نزول و مخاطبین مورد نظر آیه و نیز صدر و ذیل آیه،بخوبی روشن است که مقصود از«تبیانا لکلّ شیء»همان فراگیری و جامعیّت احکام شرع است.

اصولا شعاع دائره مفهوم هر کلام،با ملاحظۀ جایگاهی که گوینده در آن قرار گرفته،مشخص می گردد.مثلا محمد بن زکریّا که کتاب«من لا یحضره الطبیب»را نگاشت و یادآور شد که تمامی آنچه مورد نیاز است در این کتاب فراهم ساخته است،از جایگاه یک پزشک عالی مقام سخن گفته است؛لذا مقصود وی از تمامی نیازها،در چارچوب نیازهای پزشکی است.بر همین شیوه مرحوم صدوق کتاب «من لا یحضره الفقیه»را تألیف نمود،تا مجموع نیازهای در محدودۀ فقاهت را عرضه کند.همچنین است آن گاه که خداوند بر کرسی تشریع نشسته،در رابطه با کتب و شرایع نازل شده بر پیامبران،چنین تعبیری ایفاد کند که صرفا به جامعیّت جنبه های تشریعی نظر دارد! همین گونه است آیۀ «مٰا فَرَّطْنٰا فِی الْکِتٰابِ مِنْ شَیْءٍ» (2)اگر مقصود از«کتاب»قرآن باشد.در صورتی که ظاهر آیه چیز دیگر است و مقصود از کتاب،کتاب تکوین و در رابطه با علم ازلی الهی است.آیه چنین است: «وَ مٰا مِنْ دَابَّهٍ فِی الْأَرْضِ وَ لاٰ طٰائِرٍ یَطِیرُ بِجَنٰاحَیْهِ إِلاّٰ أُمَمٌ أَمْثٰالُکُمْ.مٰا فَرَّطْنٰا فِی الْکِتٰابِ مِنْ شَیْءٍ ثُمَّ إِلیٰ رَبِّهِمْ یُحْشَرُونَ» (3).یعنی ما همۀ موجودات و آفریده ها را زیر نظر داریم و هیچ چیز بیرون از علم ازلی ما نیست و سرانجام همۀ موجودات به سوی خدا است.

آیۀ «وَ عِنْدَهُ مَفٰاتِحُ الْغَیْبِ لاٰ یَعْلَمُهٰا إِلاّٰ هُوَ وَ یَعْلَمُ مٰا فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مٰا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَهٍ

[شماره صفحه واقعی : 416]

1- نحل 16:89.
2- انعام 6:38.
3- همان.