کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2317

صفحه 2317

مفسّران در این پیوسته بودن و گسسته شدن زمین و آسمان ها اختلاف نظر داشته اند.بیشتر بر این نظر بوده اند که مقصود از به هم پیوستگی و گسسته شدن، همان گشوده شدن درهای آسمان و ریزش باران است، «فَفَتَحْنٰا أَبْوٰابَ السَّمٰاءِ بِمٰاءٍ مُنْهَمِرٍ (1)؛پس درهای آسمان را با آبی ریزان گشودیم».و نیز شکافتن زمین و روییدن گیاه،چنانچه می فرماید: «ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا فَأَنْبَتْنٰا فِیهٰا حَبًّا (2)؛زمین را شکافتیم و پس در آن،دانه رویانیدیم».علاّمه طبرسی گوید:«و این معنا از دو امام(ابو جعفر باقر و ابو عبد اللّه صادق علیهما السّلام روایت شده است (3)،در«روضۀ کافی»روایتی ضعیف السند از امام باقر علیه السّلام است (4)و در تفسیر قمی روایتی که اتصال سندی ندارد از امام صادق علیه السّلام روایت شده است (5).

تفسیر دیگری در این باره شده که آسمان ها و زمین ابتدا به هم پیوسته بودند سپس از هم جدا گشته و به این صورت درآمده اند.چنانچه در سورۀ«فصّلت» می خوانیم: «ثُمَّ اسْتَویٰ إِلَی السَّمٰاءِ وَ هِیَ دُخٰانٌ فَقٰالَ لَهٰا وَ لِلْأَرْضِ ائْتِیٰا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً قٰالَتٰا أَتَیْنٰا طٰائِعِینَ. فَقَضٰاهُنَّ سَبْعَ سَمٰاوٰاتٍ (6)؛[خداوند]هنگامی که به آفرینش آسمان روی آورد،آسمان ها به صورت دودی-تودۀ گازی-بودند.آن گاه به زمین و آسمان فرمان داد که به صورت جدا از هم حضور یابند-چه بخواهند و چه نخواهند-(یعنی یک فرمان تکوینی بود)،آن ها[به زبان حال]گفتند:فرمان پذیر آمدیم.سپس هفت آسمان را این چنین استوار ساخت».

مطلب مذکور در آیۀ فوق مبیّن یک حقیقت علمی است که دانش روز،کم وبیش به آن پی برده است و آن این است که منشأ جهان مادّی به صورت یک تودۀ گازی بوده است.بدین ترتیب واژۀ«دخان»در کلمات عرب،دقیق ترین تعبیر از مادّۀ نخستین ساختار جهان است.

مولا امیر مؤمنان-مکرّرا-در نهج البلاغه به همین حقیقت علمی که آیۀ کریمه به

[شماره صفحه واقعی : 420]

1- قمر 54:11.
2- عبس 80:27-26.
3- مجمع البیان؛ج 7،ص 45.
4- کافی شریف؛ج 8،ص 95،شمارۀ 67 و ص 120،شمارۀ 93.
5- تفسیر قمی؛ج 2،ص 70.
6- فصّلت 41:12-11.