کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2449

صفحه 2449

در گردآوری جوامع روایی شیعه مورد بهره برداری قرار گرفت . و با توجه به تکیه داشتن جوامع اولیه ، به این اصول ، می بایست آنها را دستمایه های اولیه در تدوین جوامع حدیثی دانست .

بررسی مفهوم اصل و تفاوت آن با مفهوم کتاب و تصنیف

نخست باید دانست که در تبیین مفهوم اصل ، میان صاحب نظران اتفاق نظر وجود ندارد. و شاید طرح این بحث در سده پنجم و بعد از آن از عوامل ابهام باشد. از این رو در مجموع دو دیدگاه اساسی درباره مفهوم آن ارائه شده است :

1. گروهی اصل را مرادف کتاب می دانند و معتقداند که میان مفهوم اصل ، یا تصنیف تباین است . علامه شوشتری در دفاع از این نگرش می گوید: «متقدمین ، اصل و کتاب را به جای یکدیگر بکار می بستند، مثلا شیخ طوسی درباره احمد بن میثم می گوید: از حمید بن زید کتاب ملاحم و کتاب دلالت و اصول دیگر نقل شده است . یا درباره احمد بن سلمه می گوید: حمید بن زیاد از او اصول زیادی از جمله کتاب زیاد بن مروان قندی را روایت کرده است . لذا می بینیم که شیخ در گفتار خود گاه اصل را جای کتاب می نشاند و گاه کتاب را جای اصل .(1)

2. در مقابل بسیاری معتقداند که میان مفهوم اصل و کتاب عموم و خصوص مطلق برقرار است . بر این اساس اصل کتابی است که :

اولا: دربرگیرنده عبارات معصوم است ، به عکس کتاب که در آن استدلال مولف نیز می آید؛

ثانیا: اصل از کتاب دیگر گرفته نشده است ، در حالی که کتاب می تواند

[شماره صفحه واقعی : 55]

1- مقدمه معجم بحارالانوار، ص 47، به نقل از قاموس الرجال ، ج 1، ص 65.