کتابخانه بالقرآن

دروس حوزه علمیه جدید پایه 6 صفحه 2563

صفحه 2563

آن که میان درپی آمدن فاصله باشد، یا بدون فاصله باشد، هر چند بیشترین کاربرد این واژه در مورد نخست ؛ یعنی به همراه فاصله زمانی است . در قرآن کریم می خوانیم : ثم اءرسلنا رسلنا تتراکلما جاء اءمه رسولها کذبوه فاتبعنا بعضهم بعضا(1) واژه «تترا» نظیر «دعوی » مصدر و به معنای پی درپی آمده است ؛ یعنی پیامبران الهی از سوی خداوند پی درپی و بدون فاصله زمانی چندانی ارسال می شدند(2).

حدیث متواتر در اصطلاح ، حدیثی است که شمار راویان آن در هر طبقه به حدی باشد که عادتا تبانی آنان بر دروغ محال باشد(3).

عموم حدیث پژوهان شیعه و اهل سنت معتقداند که نمی توان برای شمار راویان خبر متواتر عدد و رقم مشخصی را تعیین کرد. آنچه در تحقق تواتر لازم دانسته شده ، وجود شماری از راویان در هر طبقه است که عادتا تبانی آنها بر دروغ محال باشد.

شهید ثانی می نویسد:

«بنابر اصح ، شمار راویان در عدد خاصی منحصر نیست ، بلکه آنچه معتبر است ، شماری است که شرط متواتر (= محال بودن عادی راویان بر دروغ ) را محقق سازد. و گاه می شود که این شرط با ده راوی ، یا کمتر تحقق می یابد و گاه نیز با صد نفر محقق نمی شود. و این مساءله بسته به میزان صدق و کذب راویان است (4).»

ابن حجر عسقلانی معتقد است : «بنابر نظر صحیح ، تعیین رقم راویان معنا ندارد(5)».

در برابر این دیدگاه ، شماری از حدیث پژوهان برای شمار راویان حدیث متواتر ارقامی ؛ همچون چهار، دوازده ، بیست و... را پیشنهاد کرده اند.

شرایط تحقق تواتر در اخبار

1- استناد آگاهی مخبرین به حس

مراد

[شماره صفحه واقعی : 169]

1- سوره مومنون ، آیه 44.
2- مقباس الهدایه ، ج 1، ص 87 - 89؛ اصول الحدیث و احکامه ، 23- 24.
3- مقباس الهدایه ، ج 1، 89 - 90.
4- البدایه فی علم الدریه ، ص 13.
5- علوم الحدیث و مصطلحه ، ص 148، به نقل از نزهه النظر فی شرح نخبه الفکر، ص 3.