دروس حوزه علمیه جدید پایه 7 صفحه 1654

می رود مثل «غداه» و «عشیّه» و «یوم»، مثل قول شاعر:

عشیّه قارعنا جذام و حمیرا (1)

و مثل شعر دیگر:

غداه طفت علماء بکر بن وائل (2)

(علماء علی الماء) عشیه و غداه به معنای مطلق زمان به کار رفته است.

الْعُسْرَهِ منظور حالت سختی است که مردم در جنگ تبوک داشتند که ده نفر به تناوب، بر یک شتر سوار می شدند، خوراکشان جو، با سبوس و خرمای کرم زده و چربی گوشت فاسد شده بود. سختی بر آنها به حدّی رسیده بود که یک خرما را بین دو نفر تقسیم می کردند، و چه بسا که یک خرما را چند نفر به نوبت می مکیدند تا آب دهانشان را با آن بیالایند، و در شدّت گرمای تابستان، از قحطی و نیز کم آبی در مضیقه و سختی بودند.

کادَ یَزِیغُ قُلُوبُ فَرِیقٍ مِنْهُمْ (3) نزدیک بود دلهای گروهی از آنان در این جنگ از راه ایمان، یا از پیروی پیامبر، منحرف شود. در فعل «کاد» ضمیر «أمر» و «شأن» نهفته است، و سیبویه این را شبیه به قول عربها دانسته است که می گویند: لیس خلق اللَّه مثله. (4) «یزیغ» به «ی»: مفرد مذکّر غایب، نیز خوانده شده است. بعضی گفته اند: یک عدّه از مسلمانان، تصمیم گرفتند بدون اجازه از جنگ منصرف شوند، امّا خداوند آنان را حفظ کرد تا این که به جنگ رفتند.

[شماره صفحه واقعی : 29]