دروس حوزه علمیه جدید پایه 10 صفحه 842

1- یعنی اگر ببینی که ستمکاران در گردابهای مرگند و فرشتگان دستهای خویش را گشوده که جانهای خویش بر آرید ... شما تک تک همانطور که نخستین بار خلقتان کردیم پیش ما آمده اید و آنچه را به شما عطا کرده بودیم پشت سر گذاشته اید واسطه هایتان را که می پنداشتید در عبادت شما شریکند با شما نمی بینم، روابط شما گسیخته و آنچه می پنداشتید نابود شده است. سوره انعام، آیه 93 و 94.

و چه بسا از مفسرین (1) که گفته اند: منظور از این تعبیر حقیقت معنای صعید جرز است، نه معنای کنایه ای، و معنایش این است که و هر آن زینتی که بر زمین است را مجددا با خاک یکسان خواهیم کرد و زمین را به نحوی قرار خواهیم داد که نه چیزی روئیدنی در آن باشد، و نه چیزی بر زمین موجود باشد.

و جمله" ما عَلَیْها- آنچه بر روی آن است" از قبیل به کار بردن اسم ظاهر در جای ضمیر است و گرنه جا داشت بفرماید" و انا لجاعلوه" شاید خواسته است عنایت بیشتر به وصف بودنش بر زمین را افاده کند.

بحث روایتی

(روایاتی در تفسیر جملات" لِیُنْذِرَ بَأْساً شَدِیداً"،" فَلَعَلَّکَ باخِعٌ نَفْسَکَ ..." و" لِنَبْلُوَهُمْ أَیُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا")

در تفسیر عیاشی از برقی روایت کرده که او بدون ذکر سند از ابی بصیر از امام باقر علیه السلام روایت کرده که در ذیل جمله" لِیُنْذِرَ بَأْساً شَدِیداً مِنْ لَدُنْهُ" فرموده: مقصود از" باس شدید" علی علیه السلام است که از طرف رسول خدا صلی الله علیه و آله مامور به کشتن دشمنانش گردید (2).

مؤلف: این روایت را ابن شهر آشوب (3) هم از امام باقر و امام صادق علیه السلام نقل کرده است، لیکن معنایش این نیست که آیه شریفه در این خصوص نازل شده، بلکه منظور این است که یکی از عذابهای شدید داستان علی علیه السلام است.

و در تفسیر قمی در حدیث ابی الجارود از امام باقر علیه السلام آورده که در تفسیر آیه" فَلَعَلَّکَ باخِعٌ نَفْسَکَ" فرموده: یعنی بکشی خود را در اثر مخالفت ایشان، و در باره کلمه" اسفا" فرموده: یعنی از حزن و اندوه (4) و در الدر المنثور است که ابن جریر، ابن ابی حاتم، ابن مرودیه و حاکم در تاریخ از ابن عمر روایت کرده اند که رسول خدا صلی الله علیه و آله آیه" لِنَبْلُوَهُمْ أَیُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا" را تلاوت فرمود، من پرسیدم: یا رسول اللَّه معنای آن چیست؟ فرمود: یعنی تا آنکه شما

[شماره صفحه واقعی : 332]