اعراب جملات در عربی صفحه 10

فعل امر تام :

اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیم ( ما را به راه راست هدایت کن ) فاتحه 6 در این آیه شریفه ( اهْدِ ) فعل امر تام است .

وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنی مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطاناً نَصیرا ( و بگو : پروردگارا ! مرا ( در هر کار ) با صداقت وارد کن ، و با صداقت خارج ساز ! و از سوی خود ، حجتی یاری کننده برایم قرار ده ! ) اسرا 80 در این آیه شریفه افعال ( قُلْ ) ، ( أَدْخِلْ ) ، ( أَخْرِجْ ) و ( اِجْعَلْ ) فعل امر تام هستند .

فعل ناقص :

کانَ اللَّهُ عَلیماً حَکیما ( خدا دانا و حکیم است ) نساء 17 در این آیه شریفه ( کانَ) فعل ناقص است .

شبه جمله

تعریف :

شبه جمله واژه ای است که فعل ندارد ولی به تنهائی مفهوم یک جمله کامل را بیان میکند . ظرف و جارّ و مجرور را شبه جمله گویند .

ظرف به تنهائی ، منصوب است و جارّ و مجرور به تنهائی ، محلاًّ منصوب می باشد و عاملشان متعلِّق آنها است . بنابراین لازم است متعلِّقشان شناسائی شود .

متعلِّق :

چون ظرف و جارّ و مجرور وابسته به فعل یا شبه فعل است و بعلت اینکه ظرف و جارّ و مجرور به تنهائی از نظر معنا ضعیف می باشند ، نیاز به تکیه گاهی دارند که معنای جمله با آن کامل شود لذا به فعل یا شبه فعل قبل از ظرف و جارّ و مجرور در جمله را متعلِّق می گویند .

گاهی متعلِّق ظرف و جارّ و مجرور در کلام ذکر نشده و مقدَّر است و این مقدَّر بودن گاهی جائز و گاهی واجب است .

1) موارد وجوب تقدیر :

أ) اگر جارّ و مجرور در جای : خبر ، صله ، صفت یا حال قرار گیرد ، متعلِّق محذوف خواهد بود .

توجه : جارّ و مجرور بعد از اسم نکره صفت و بعد از اسم معرفه حال است .

ب) متعلِّق بعضی از حروف جرّ واجب الحذف است . مانند : واو قسم که متعلِّقش اُقسِمُ بوده و واجب الحذف می باشد .