اعراب جملات در عربی صفحه 100

توجه :

* منظور از استثناء غیر موجب این است که در جمله قبل از حرف استثناء ، کلمات ( لا ، لَم ، لَن ، هَل ، ما ، اِن ، لَیسَ و .... ) بکار برده شود .

* اگر حرف نفی و حرف استثناء در جمله استثنائیّه حذف شود جمله کاملاً مثبت و هم معنی میشود .

کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَها لَمْ یَلْبَثُوا إِلاَّ عَشِیَّهً أَوْ ضُحاها (گویا که کافران روزی که ببینند قیامت را درنگ نکرده اند (در دنیا) مگر شبانگاهی یا چاشتگاهش را ) نازعات 46 در این آیه جمله استثناء مشتمل بر نفی به ( لَم ) می باشد .

وَ ما عَلَیْنا إِلاَّ الْبَلاغُ الْمُبین (و نیست بعهده ما مگر رسانیدن پیام آشکار ) یس 17 در این آیه جمله استثناء مشتمل بر نفی به ( ما ) می باشد .

وَ ما یَذَّکَّرُ إِلاَّ أُولُوا الْأَلْباب ( و پند نمی گیرند جز خردمندان ) آل عمران 7 در این آیه جمله استثناء مشتمل بر نفی به ( ما ) می باشد .

فَما أَرْسَلْناکَ عَلَیْهِمْ حَفیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاغ (نفرستادیم ترا برایشان نگهبان نیست بعهده تو مگر رسانیدن پیام ) شوری 48 در این آیه جمله استثناء مشتمل بر نفی به ( ما ) می باشد .

توجه :

در این مبحث فقط آیاتی مورد بحث قرار میگیرد که :

1) مستثنی آنها بصورت جمله یا شبه جمله و اغلب مستثنی منقطع باشند . مانند :

قیلَ لِلَّذینَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلاَّ بِما کُنْتُمْ تَکْسِبُون (پس گفته شود به آنانکه ستم کردند بچشید عذاب همیشگی را آیا به شما کیفر می دهند جز در قبال آنچه پیوسته می کردید ) یونس 52 در این آیه شریفه جمله ( بِما کُنْتُمْ تَکْسِبُون ) مستثنی منقطع بوده و اعراب آن محلاً منصوب می باشد .

قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی (بگو نمی خواهم از شما بر تبلیغ رسالت هیچ مزدی مگر دوستی در خویشاوندانم را ) شوری 23 در این آیه شریفه شبه جمله ( الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی ) مستثنی منقطع بوده و اعراب آن محلاً منصوب می باشد .

قُلْ لَنْ یُصیبَنا إِلاَّ ما کَتَبَ اللَّهُ لَنا ( بگو : هیچ حادثه ای برای ما رخ نمی دهد ، مگر آنچه خداوند برای ما نوشته و مقرّر داشته است ) توبه 51 در این آیه شریفه جمله ( ما کَتَبَ اللَّهُ لَنا ) مستثنی منقطع بوده و اعراب آن محلاً منصوب می باشد .