اعراب جملات در عربی صفحه 101

إِنْ کُلُّ نَفْسٍ لَمَّا عَلَیْها حافِظ ( نیست هیچ کسی مگر آنکه بر او نگهبانی ( از فرشتگان ) گماشته شده ) طارق 4 در این آیه شریفه حرف استثناء لَمَّا بوده و شبه جمله ( عَلَیْها حافِظ ) مستثنی منقطع بوده و اعراب آن محلاً منصوب می باشد .

1) مستثنی آنها بصورت جمله حال و اغلب مستثنی منقطع باشند . مانند :

وَ لا یُنْفِقُونَ إِلاَّ وَ هُمْ کارِهُون ( و آنها انفاق نمی کنند مگر در حالیکه آنها کراهت دارند ) توبه 54 در این آیه شریفه جمله ( و هم کارهون ) مستثنی و جمله ی حالیه واقع شده است .

وَ لا یَأْتُونَ الصَّلاهَ إِلاَّ وَ هُمْ کُسالی ( و نمی آیند بنماز جز بحال کسالت ) توبه 54 در این آیه شریفه جمله وَ هُمْ کُسالی مستثنی و جمله ی حالیه واقع شده است .

3 ) جمله در محلّ جرّ

الف ) جمله در نقش مضافٌ الیه :

یادآوری :

ترکیب اضافی :

ترکیب اضافی ترکیبی از دو اسم و یک حرف جرّ مقدر مابین آنها می باشد . که اسم اول ( مضاف ) به اسم دوم ( مضافٌ الیه نسبت داده میشود .

1) مضاف : مضاف نقش نیست و بر اساس موقعیت و جایگاه خود در جمله اعراب می پذیرد .

2) حروف جرّ محذوف : در این حالت حروف جرّ ( لام ، فی ، مِن ) در کلام حذف می شوند .

* لام : این حرف وقتی بکار می رود که مضافٌ الیه مالک یا مختص به مضاف باشد . اَلاَرضُ لِلّه ( مالکیت زمین از آن خداست . ) شَجَرَهُ الرُّمان ( درخت مختص به انار )

* فی : این حرف وقتی بکار می رود که مضافٌ الیه ظرف زمان یا مکان برای مضاف باشد . صَلاهُ اللَیل ( نماز شب ) یعنی صَلاهُ فی اللَیل ( نمازی که در شب خوانده میشود . )

* مِن : این حرف وقتی بکار می رود که مضافٌ الیه جنس مضاف را بیان کند و یا اضاف عدد به معدودش باشد . خاتَمٌ ذَهبِ ( انگشتری طلا ) یعنی خاتَمٌ مِن ذَهبِ ( انگشتری از طلا ) . جاءَ ثَلاثَهُ رِجالِ ( سه مرد آمدند ) یعنی ثَلاثَهُ مِن رِجالِ ( سه تا از مردان آمدند ) .