اعراب جملات در عربی صفحه 109

قالُوا إِنْ یَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْل (( برادران ) گفتند : اگر او ( بنیامین ) دزدی کند ، ( جای تعجب نیست ) برادرش ( یوسف ) نیز قبل از او دزدی کرد ) یوسف 77

1) جمله فعلیه همراه با سین یا سوف :

وَ إِنْ خِفْتُمْ عَیْلَهً فَسَوْفَ یُغْنیکُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شاءَ إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ حَکیم (و اگر از فقر می ترسید ، خداوند هر گاه بخواهد ، شما را به کرمش بی نیاز می سازد ( و از راه دیگر جبران می کند ) خداوند دانا و حکیم است ) توبه 28

2) جمله مرکب از شرط و جواب :

وَ إِنْ کانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْراضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِی السَّماءِ فَتَأْتِیَهُمْ بِآیَهٍ وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الْهُدی فَلا تَکُونَنَّ مِنَ الْجاهِلینَ ( و چنانچه انکار و اعتراض آنها تو را سخت و گران می آید اگر توانی نقبی در زمین بساز یا نردبانی بر آسمان برافراز تا آیتی بر آنها آوری ! و اگر خدا می خواست همه را مجتمع بر هدایت می کرد پس تو البته از جاهلان مباش ) انعام 35 در این آیه شریفه جمله جواب شرط جازم ( إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ ) ، خود چمله شرط به جمله جواب شرط ( تَأْتِیَهُمْ بِآیَهٍ ) می باشد .

3) جمله ای که کَانّما در آن داخل شود :

مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمیعاً وَ مَنْ أَحْیاها فَکَأَنَّما أَحْیَا النَّاسَ جَمیعاً ( هر کس ، انسانی را بدون ارتکاب قتل یا فساد در روی زمین بکشد، چنان است که گویی همه انسانها را کشته و هر کس ، انسانی را از مرگ رهایی بخشد، چنان است که گویی همه مردم را زنده کرده است ) مائده 32

توجه 1 :

1) داخل شدن فا بر جواب شرط در غیر از مواضع ذکر شده فوق مجاز است .

وَ مَنْ قَتَلَهُ مِنْکُمْ مُتَعَمِّداً فَجَزاءٌ مِثْلُ ما قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ یَحْکُمُ بِهِ ذَوا عَدْلٍ مِنْکُم ( و هر کس از شما عمداً آن را به قتل برساند ، باید کفاره ای معادل آن از چهارپایان بدهد کفاره ای که دو نفر عادل از شما ، معادل بودن آن را تصدیق کنند ) مائده 95

2) بودن ادات ربط اذا فجائیه وقتی است که جواب شرط ، جمله اسمیه باشد .

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْها رَضُوا وَ إِنْ لَمْ یُعْطَوْا مِنْها إِذا هُمْ یَسْخَطُونَ ( و بعضی از آن مردم منافق در ( تقسیم ) صدقات بر تو اعتراض و خرده گیری کنند ، اگر به آنها از آن عطا شود رضایت داشته و اگر از آن چیزی به آنها داده نشود ناگهان سخت خشمگین شوند ) توبه 58