اعراب جملات در عربی صفحه 42

و همچنین کلمه ( لَیُنبَذَنَّ ) در آیه ( لَیُنبَذَنَّ فِی الحُطَمَه ) ( همزه 4 ) از موارد جملۀ جواب قسم است که قسم آن مقدَّر است . و در هر موردی که شبیه به این مورد باشد یعنی شرایطِ جملۀ جواب قسم را داشته باشد ( مثلِ مضارعی که لامِ قسم و نون تأکید ثقیله دارد ) قسم در تقدیر گرفته می­شود .

نکته 3 :

در بعضی از مواقع تشخیص جملۀ جوابِ قسم مشکل است .

أم لَکُم أیمانٌ عَلَینا بالِغَهٌ إلی یَومِ القِیامَهِ إنَّ لکُم لَما تَحکُمونَ ( یا اینکه عهد و پیمان مؤکّد و مستمرّی تا روز قیامت بر ما دارید که هر چه را حکم کنید برای شما باشد ؟ ) قلم 39 در این آیۀ شریفه کلمۀ ( أیمانٌ ) جمع ( یَمین ) به معنای سوگند وپیمان است وجملۀ ( إنَّ لکُم لَما تَحکُمون ) جواب قسم می­باشد

وَ إذ أخَذنا مِیثاقَ بَنی إسرائیلَ لا تَعبُدونَ إلّا اللهَ ( و ( به یاد آورید ) زمانی را که از بنی اسرائیل پیمان گرفتیم که جز خداوند یگانه را پرستش نکنید ) بقره 83 در این آیۀ شریفه ( أخذِ میثاق ) معنای قسم دارد و جملۀ ( لاتَعبُدُونَ إلّا اللهَ ) جوابِ قسم است و این که گفتیم ( أخذِ میثاق ) معنای قسم دارد را بسیاری از نحویون از جمله زجّاج گفته­اند و این ادّعا را آیۀ :

وَ إذ أخَذَ اللهُ میثاقَ الّذینَ اُوتُوا الکِتابَ لَتُبَیّنُنَّهُ لِلنّاسِ ( و ( به خاطر بیاورید ) هنگامی را که خدا، از کسانی که کتاب ( آسمانی ) به آنها داده شده، پیمان گرفت که حتماً آن را برای مردم آشکار سازید ) آل عمران 187 واضح می کند ؛ زیرا نشانه های جوابِ قسم ( لام قسم ، نون تأکید ثقیله ) در جملۀ ( لَتُبَیّنُنَّه لِلنّاس ) وجود دارد .

توجه :

* اگر جواب قسم به وسیله لام و إن شرطیه یا به وسیله لام و قد آغاز شده باشد ، قسم حذف میشود . لئن قامَ زیدٌ لیقومنَّ عمروٌ ، لقد قام عمروٌ

* اگر جواب قسم جمله فعلیه باشد :

* و اگر فعل آن ماضی مثبت باشد ، ترکیب

لام و قَد با هم واجب است . والله لقد اخطأتَ

* و اگر فعل آن مضارع مثبت باشد ، اقتران

لام و نون تأگید با هم واجب است. والله لَاَفعلَنَّ

* گاهی فعل مضارع به وسیله لَن و لَم به هم مرتبط می شوند . والله لم یکذبُ بطرس

، والله لن یصلوا الیک بضّر

* و اگر فعل آن منفی باشد ، حروف نفی شبیه به لیس مانند : ما ، لا ، إن بر سر آن می آید . والله ما ظنَّک کاذبٌ

جمله جواب قسم محلی از اعراب ندارد .