اعراب جملات در عربی صفحه 55

مصدر صریح

مصدر صریح بر سه گونه است :

1) مصدر اصلی : مصدری است که در ابتدای آن ( میم ) زائده نبوده و به ( یاء ) مشدد و ( تاء ) تأنیث ختم نشده باشد . مانند: عِلْم

2) مصدر میمی : مصدری است که با میم زائده شروع شده باشد. مانند : مَطْلَب

3) مصدر صناعی : هر لفظ جامد یا مشتق ، اسم یا غیر اسمی است که به ( یاء ) مشدد و ( تاء ) تأنیث ختم شود تا بعد از اضافه شدن این دو حرف ، به اسمی با معنایی جدید تبدیل شود ، این معنای جدید مجموعه ی صفت های خاص آن لفظ است . مانند : إنسانیّه

4) مصدر بابهای ثلاثی مزید : شکل سوم در صرف بابهای عربی ، مصدر بوده و براحتی میتوان مصدر آنها را پیدا کرد . مانند : اَفعَلَ یُفعِلُ اِفعال که در این مثال اِفعال مصدر صریح می باشد .

مصدر مؤوّل

مصدر مؤوّل جزو مبحث حروف مصدری یا موصول حرفی است یعنی زمانیکه حروف مصدری بر یک جمله اسمیه یا فعلیه وارد میشوند آن جمله را تأویل به مصدر می کنند . یعنی جمله به یک مصدر و مفرد تبدیل میشود .

به مجموعه حرف مصدری و جمله بعد از آن را که تأویل به مصدر میشود را مصدر مؤوّل می گویند . مثال : اَن تَصوموا ( اینکه روزه بگیرید ) > صَومَکُم

( روزه گرفتنتان )

تفاوت میان مصدر صریح و مصدر مؤول :

1) در مصدر مؤول بر خلاف مصدر صریح به فاعل و غیر آن تصریح می شود .

2) موصوف واقع شدن مصدر صریح بر خلاف مصدر مؤول جایز است ؛ به عنوان مثال ( نفخهٌ ) در آیه ی شریفه ی ( فَإِذَا نُفِخَ فیِ الصُّورِ نَفْخَهٌ وَاحِدهٌ ) مصدر صریح موصوف و ( واحدهٌ ) صفت آن است .

3) مفعول مطلق واقع شدن مصدر مؤول از ( أن ) مصدری و فعل ، صحیح نیست بر خلاف مصدر صریح و به عبارت دیگر تأکید فعل ، بیان نوع و عدد فعل با مصدر صریح جایز است بر خلاف مصدر مؤول .

4) مصدر مؤول بر خلاف مصدر صریح از فعل جامد ساخته می شود .