اعراب جملات در عربی صفحه 66

چنانچه خبر اَنَّ ظرف یا جارّ و مجرور باشد ، مصدر عام استقرار یا وجود به اسم اَنَّ اضافه شده و بقیه جمله بعد از آن ذکر میشود . زیرا خبر اَنَّ در حقیقت اِستَقَّر یا مُستَقَرّ و یا موجودُ محذوف خواهد بود . > عَرَفتُ استقرارکَ فی البَیت .

فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّه ( اما آنها می دانند که حق از آن خداست ) قصص 75 تقدیر این آیه شریفه ( فَعَلِمُوا استقرار الْحَقَّ لِلَّه ) است .

تبصره :

موارد ذکر شده فوق در مورد اَن مخففه از ثقیله نیز صادق است .

أَ فَلا یَرَوْنَ أَلاَّ یَرْجِعُ إِلَیْهِمْ قَوْلاً ( آیا نمی بینند که ( این گوساله ) هیچ پاسخی به آنان نمی دهد ) طه 89 تقدیر این آیه شریفه ( عدم رجوع العجل قولاً الیهم ) است .

جمله مؤول از نظر معنائی و اعراب :

أ) جمله بعد از موصول حرفی همچون موصول اسمی ، صله موصول است و محلی از اعراب ندارد .

ب) اگر موصول حرفی همراه با جمله صله ، تأویل به مصدر برده شود ( مصدر مؤول ) . جمله محلی از اعراب خواهد داشت و نسبت به موقعیت جمله در محل نصب ، رفع یا جرّ قرار خواهد گرفت .

در حقیقت مثالهای زیر عمل و معنای موصول حرفی را تشریح میکند :

شکل اول : در حالت عادی ترکیب کلیه جملاتی که در آنها موصول حرفی و صله آن ، وجود داشته باشد . مانند موصول اسمی و صله آن عمل میکنند . یعنی در این صورت جمله صله ، محلی از اعراب ندارد . مثال :

وَ السَّماءِ وَ ما بَناها ( و قسم به آسمان و کسی که آسمان را بنا کرده ) شمس 5

در این آیه شریفه : جمله ( بَناها ) صله موصول حرفی ( ما ) بوده و محلی از اعراب ندارد .

شکل دوم : ولی در حالتی که جمله بصورت مصدر مؤوّل ( موصول حرفی به همراه صله اش ) در نظر گرفته شود ، در این صورت اعراب جمله به کلمه یا جمله قبل از جمله مؤوّل و یا موقعیت قرار گرفتن جمله مؤوّل بستگی دارد . بدین سبب است که جمله مؤول میتواند هر یک از اعراب ها را به خود اختصاص دهد . ضمناً معنی جمله نیز عوض میشود . مثال بالا :

وَ السَّماءِ وَ ما بَناها ( و قسم به آسمان و بنا شدن آن ) شمس 5