اعراب جملات در عربی صفحه 70

جمله هائی که محلّی از اعراب دارند

1 ) جمله در محلّ رفع

1 ) جمله در نقش مبتدا یا اسم افعال ناقصه

جمله در نقش مبتدا یا اسم افعال ناقصه : اصولاً مبتدا یا اسم افعال ناقصه بایستی یک اسم باشد ولی گاهی این دو مصدر مؤوّل واقع میشوند و در این حالت اعراب جمله مؤوّل محلاَ مرفوع است .

پس مبتدا در مواضع گوناگونی در جمله واقع میشود :

أ) به صورت اسم صریح ؛ مانند :

وَ ما یَعْلَمُ تَأْویلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ یَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ کُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا ( در حالی که تفسیر آنها را ، جز خدا و راسخان در علم ، نمی دانند . می گویند : ما به همه آن ایمان آوردیم همه از طرف پروردگارِ ماست . ) آل عمران 7 در این آیه شریفه ( الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ ) مبتدا و محلاً مرفوع است

ب) به صورت مصدر مؤوّل ؛ مانند :

وَ لَوْ لا أَنْ کَتَبَ اللَّهُ عَلَیْهِمُ الْجَلاءَ لَعَذَّبَهُمْ فِی الدُّنْیا ( و اگر نه این بود که خداوند ترک وطن را بر آنان مقرّر داشته بود، آنها را در همین دنیا مجازات می کرد ) حشر 3 در این آیه شریفه مصدر مؤوّل ( أَنْ کَتَبَ ) مبتدا است و خبرش محذوف ( موجودُ ) است .

ج) به صورت جمله که در اصطلاح آن را کلمه حکمی نامند ؛ مانند :

وَ سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا یُؤْمِنُون ( برای آنان یکسان است: چه انذارشان کنی یا نکنی، ایمان نمی آورند! ) یس 10 این آیه مبارکه به تأویل مفرد می رود و تقدیر سخن هنگام تأویل چنین است : ( سَواءٌ عَلَیهِمْ إنذارُکَ أوْ عَدَمُ إلانذارِ) . در این جمله ( سَواءٌ ) خبر مقدّم و ( إنْذارُکَ) مبتدای مؤخّر است . بعبارت دیگر ، موصول حرفی همزه تسویه است که آنرا به تأویل مصدر برده است .

د) به صورت شبه جمله ( جارّ و مجرور ) مانند :

فَهَل لَنَا مِن شُفَعَاءَ فَیَشْفَعُوا لَنَا ( آیا ( امروز ) شفیعانی برای ما وجود دارند که برای ما شفاعت کنند ؟ ) اعراف 53 که در این آیه شریفه ، ( لَنَا ) خبر مقدّم و ( مِنْ شُفَعَاءَ ) محلاً مرفوع و مبتدای مؤخّر است .

ه) در ابتدای کلام واقع شود . مانند :

وَ أَنْ تَصْبِرُوا خَیْرٌ لَکُمْ ( خودداری ( از ازدواج با آنان ) برای شما بهتر است ) نساء25 که ( صبرکم خیر لکم ) تقدیر آن است و ( أن تصبروا ) محلا مرفوع و مبتدأ و ( خیرکم ) خبر می باشد .