اعراب جملات در عربی صفحه 77

افعال ناقصه عبارتند از : کانَ ( بود ) ، صارَ ، اَصبَحَ ، اَمسی ، اَضحی ، ظَلَّ ، باتَ ( شد ، گردید ) ، لَیسَ ( نیست ) ، مازالَ ، مابَرَحَ ، ما فَتیءَ ، مااَنفَکَّ ، مادامَ ( زائل نشد ، دائم بود )

شروط عمل کردن افعال ناقصه :

1- شرط عمل کردن چهار فعل : ( زالَ ، بَرَحَ ، فَتیءَ و اَنفَکَّ ) آن است که با حرف نفی ما ، لا ، لن و یا شبیه نفی ( دعا ، نهی ) همراه باشد .

( لا یَزال ) وَ لَوْ شاءَ رَبُّکَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّهً واحِدَهً وَ لا یَزالُونَ مُخْتَلِفین ( و اگر می خواست خدا ( به اراده تکوینی ) قرار میداد مردم را یک گروه ( ولی نخواست ) و پیوسته ایشان (در امر دین) اختلاف می کنند ) هود 118 در این آیه ضمیر واو ( یَزالُونَ ) اسم لا یزال و ( مُخْتَلِفین ) خبر لا یزالون منصوب و علامت نصب یاء میباشد .

( لن نَبرح ) قالُوا لَنْ نَبْرَحَ عَلَیْهِ عاکِفینَ حَتَّی یَرْجِعَ إِلَیْنا مُوسی ( ولی آنها گفتند : ما هم چنان گرد آن می گردیم ( و به پرستش گوساله ادامه می دهیم ) تا موسی به سوی ما بازگردد ! ) طه 91 در این آیه شریفه ضمیر مستتر نحن اسم بَرَحَ و (علیه) جار و مجرور متعلّق به خبر ( عاکفین ) است .

( فَتَئ ) قالُوا تَاللَّهِ تَفْتَؤُا تَذْکُرُ یُوسُفَ حَتَّی تَکُونَ حَرَضاً أَوْ تَکُونَ مِنَ الْهالِکین ( فرزندان یعقوب گفتند بخدا سوگند پیوسته یاد می کنی یوسف را تا بیماری فسرده گردی یا از نابود شدگان گردی ) یوسف 85 در این آیه شریفه فعل ناقصه ( فَتَئ ) بصورت دعا آمده است .

2- شرط عمل کردن فعل ( دامَ ) این است که با مای مصدری زمانیّه همراه باشد . فعل ( دامَ ) غیر متصرف بوده و فقط بصورت ماضی صرف میشود .

( مادام ) أَوْصانی بِالصَّلاهِ وَ الزَّکاهِ ما دُمْتُ حَیًّا ( و تا زمانی که زنده ام ، مرا به نماز و زکات توصیه کرده است ) مریم 31 در این آیه ضمیر ( تاء ) اسم ما دمت بوده و ( حیّا ) خبر ما دمت منصوب می باشد .

3- فعل ناقصه ( لَیسَ ) نیز غیر متصرف بوده و فقط بصورت ماضی صرف میشود .

( لیس ) وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقی إِلَیْکُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً ( به کسی که اظهار صلح و اسلام می کند نگویید ، مسلمان نیستی ) نسا 94 در این آیه شریفه ( لست ) فعل ناقص بوده و ضمیر ( تاء ) در محل رفع اسم لیس و ( مؤمنا ) خبر لیس منصوب می باشد .

( لیس ) إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَ لَیْسَ الصُّبْحُ بِقَریب ( موعد آنها صبح است آیا صبح نزدیک نیست ؟ ! ) ) هود 81 در این آیه ( الصبح ) اسم لیس مرفوع ( بقریب ) جار و مجرور خبر لیس ، محلاً منصوب .