اعراب جملات در عربی صفحه 78

1- شرط عمل کردن افعال : ( کانَ ، صارَ ، اَصبَحَ ، اَمسی ، اَضحی ، ظلَّ و باتَ ) آن است که بمعنی ( شدن و گردیدن ) باشند نه دلالت به زمان خاصی مثل ( صبح ، ظهر ، عصر یا شب ) باشند . این افعال متصرف می باشند .

( کان ) وَ کانَ اللَّهُ بِهِمْ عَلیماً ( و خداوند از (اعمال و نیات) آنها آگاه است ) نسا 39 در این آیه لفظ جلاله ( اللّه ) اسم کان مرفوع ( بهم ) جار و مجرور متعلق به ( عَلیماً ) خبر کان محلاً منصوب .

( اصبح ) وَ أَصْبَحَ فُؤادُ أُمِّ مُوسی فارِغاً إِنْ کادَتْ لَتُبْدی بِهِ لَوْ لا أَنْ رَبَطْنا عَلی قَلْبِها لِتَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنین ( ( سرانجام ) قلب مادر موسی از همه چیز ( جز یاد فرزندش ) تهی گشت و اگر دل او را ( بوسیله ایمان و امید ) محکم نکرده بودیم ، نزدیک بود مطلب را افشا کند ) قصص 10

( اصبح ) فَعَقَرُوها فَأَصْبَحُوا نادِمین ( سرانجام بر آن ( ناقه ) حمله نموده آن را ( پی ) کردند ( و هلاک نمودند ) سپس از کرده خود پشیمان شدند ) شعرا 157

( ظل ) وَ إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثی ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ کَظیمٌ ( در حالی که هر گاه به یکی از آنها بشارت دهند دختر نصیب تو شده ، صورتش ( از فرط ناراحتی ) سیاه می شود و به شدّت خشمگین می گردد ) نحل 58 در این آیه شریفه (وجهه) اسم ظلّ مرفوع و ضمیر ( هاء ) مضاف إلیه ( مسودّا ) خبر ظلّ منصوب می باشد

( بات ) وَ الَّذینَ یَبیتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِیاما (کسانی که شبانگاه برای پروردگارشان سجده و قیام می کنند ) فرقان 64

توجه :

خبر افعال ناقصه وقتی در این مبحث مورد بحث و بررسی قرار می گیرد که بصورت جمله یا شبه جمله باشد .

اعراب جمله هائی که خبر افعال ناقصه هستند محلاً منصوب میباشد .

ب ) جمله در نقش خبر افعال مقاربه :

افعال مقاربه :

افعال مقاربه افعالی هستند که برای نزدیک نشان دادن و یا شروع یا امید به وقوع کاری از آنها استفاده میشود . به این افعال ، افعال قرب ، رجاء و شروع نیز میگویند .

اگر به اول جمله اسمیه ، افعال مقاربه ( کاد ) بیاید ، مبتدای جمله اسمیه را ، اسم ( کاد ) و خبر جمله را خبر ( کاد ) می گویند . واز نظر اعراب ، همانند افعال ناقصه عمل می کنند یعنی اسم افعال مقاربه مرفوع باقی می ماند و خبر آن منصوب میشود .