اعراب جملات در عربی صفحه 86

یُبَصَّرُونَهُمْ یَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ یَفْتَدی مِنْ عَذابِ یَوْمِئِذٍ بِبَنیه ( چون حقیقت حالشان به آنها بنمایند آن روز کافر بدکار آرزو کند که کاش توانستی فرزندانش را فدای خود سازد و از عذاب برهد ) معارج 11 در این آیه شریفه مصدر مؤول ( لَوْ یَفْتَدی مِنْ عَذابِ یَوْمِئِذٍ بِبَنیه ) مفعول به فعل ( یَوَدُّ ) بوده و محلاً منصوب است .

إِنْ یَثْقَفُوکُمْ یَکُونُوا لَکُمْ أَعْداءً وَ یَبْسُطُوا إِلَیْکُمْ أَیْدِیَهُمْ وَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالسُّوءِ وَ وَدُّوا لَوْ تَکْفُرُون

( اگر آنها بر شما مسلّط شوند ، دشمنانتان خواهند بود و دست و زبان خود را به بدی کردن نسبت به شما می گشایند ، و دوست دارند شما به کفر بازگردید ! ) ممتحنه 2 در این آیه شریفه مصدر مؤول ( لَوْ تَکْفُرُون ) مفعول به فعل ( وَدُّوا ) بوده و محلاً منصوب است .

ب) جمله سدّ مسدّ یک یا دو مفعول :

یادآوری :

افعال قلوب : افعالی هستند که بر سر جمله اسمیه آمده و بعد از گرفتن فاعل ، مبتدا و خبر را بعنوان دو مفعول خود منصوب می کنند . که اگر خبر یک جمله باشد این جمله را ، جمله در نقش مفعول به دوم افعال قلوب گویند که اعراب آن محلاً منصوب است .

وجه تسمیه افعال قلوب :

* علت نام گذاری این افعال به افعال قلوب این است که معنای آنها توسط اعضای باطنی و قوای درونی تحقق می یابد یعنی فهم آنها با درک و خیال و یا با عقل و فکر سرو کار دارند نه با حواس و اعضای خارجی و فیزیکی بدن .

* به تعبیر دیگر ، این افعال باعث تغییر مبتدا و خبر جمله اسمیه به دو مفعول میشود لذا افعال قلوب قائم به قلب ( تغییر ) است و بدین ترتیب ناسخ اعراب آنها میشود .

تقسیم بندی افعال قلوب از حیث تعداد مفعولٌ بِه آنها :

اینگونه نیست که هر فعل قلبی دو مفعول داشته باشد ، بلکه این فعلها به چهار دسته تقسیم میشوند :

1- افعال قلوب غیر متعدی : ( فَکَّرَ ، تَفَکَّرَ )

2- افعال قلوب متعدی یک مفعولی : ( عَرَفَ ، فَهِمَ )

3- افعال قلوب متعدی دو مفعولی : ( عَلِمَ ، رَأیَ )

4- افعال قلوب متعدی سه مفعولی : ( اَعلَمَ ، اَرَیَ )

توجه :

در این مبحث افعال قلوب متعدی دو و سه مفعولی مورد بحث قرار میگیرد .