اعراب جملات در عربی صفحه 88

الف ) جمله در نقش سدّ مسدّ مفعولی ( مفعول دوم ) در افعال قلوب :

الف) جمله :

گاه ممکن است مفعول دوم افعال قلوب یک جمله باشد ؛ زیرا افعال قلوب بر جمله اسمیه وارد می شوند و مبتدا را به مفعول اوّل و خبر را به مفعول دوم تبدیل می کنند .

حال اگر خبر جمله اسمیه ای که افعال قلوب بر آنها وارد شده است ، یک جمله باشد ، در چنین حالتی جمله خبر ، جانشین مفعول دوم در محل نصب خواهد بود و به اصطلاح این جمله ، سدّ مسدّ مفعول دوم است .

ب ) شبه جمله ( جارّ و مجرور یا ظرف ) :

همچنین گاه شبه جمله ( جارّ و مجرور یا ظرف ) به همراه متعلّق محذوف خود در محلّ نصب ، سدّ مسدّ مفعول دوم افعال قلوب می شود . در چنین حالتی نیز شبه جمله خبر ، جانشین مفعول دوم در محل نصب خواهد بود و به اصطلاح این شبه جمله ، سدّ مسدّ مفعول دوم بوده و محلاً منصوب است .

وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فیهِمْ خَیْراً لَأَسْمَعَهُمْ وَ لَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُون ( و اگر خداوند خیری در آنها می دانست ، ( حرف حق را ) به گوش آنها می رساند ولی ( با این حال که دارند ، ) اگر حق را به گوش آنها برساند ، سرپیچی کرده و روگردان می شوند ) انفال 23 در این آیه شریفه ، خَیْراً مفعولٌ بِه اول ، فیهِمْ جار و مجرور متعلق به عَلِمَ مفعولٌ بِه دوم می باشد .

ب ) جمله در نقش سدّ مسدّ مفعولین ( مفعول اول و مفعول دوم ) :

حکم تعلیق در افعال قلوب :

اگر بعد از افعال قلوب یکی از معلّقات بیاید در این صورت این افعال در لفظ عمل نمی کنند بدین معنی که عمل فعل قلبی را بخاطر وجود مانعی لفظاً لغو می کند .

در نتیجه جمله اسمیه بعد از معلقات جانشین مفعول اول ودوم می شود . یعنی کل جمله در حکم مفعول در می آید و این عمل را سدّ مسدّ مفعولین ( مفعول اول ودوم ) می گویند و اعراب آن محلاً منصوب است .

معلّقات :

معلّقات ( باز دارنده ها ) تعلیق افعال قلوب عبارتند از : ( ما ، اِن ، لا ) نافیه ، ادوات استفهام ، لام الابتدا ، لام قسم ، ادوات شرط ( لو شرطیه ) ، کم خبریه و استفهامیه

ثُمَّ بَعَثْناهُمْ لِنَعْلَمَ أَیُّ الْحِزْبَیْنِ أَحْصی لِما لَبِثُوا أَمَداً ( سپس آنان را برانگیختیم تا بدانیم ( و این امر آشکار گردد که ) کدام یک از آن دو گروه ، مدّت خواب خود را بهتر حساب کرده اند . ) کهف 12 در این آیه شریفه ،