اعراب جملات در عربی صفحه 91

حکم تعلیق در افعال سه مفعولی :

اگر بعد از افعال سه مفعولی ، بین مفعول اول ودوم یکی از معلّقات بیاید در این صورت این افعال برای مفعول دوم و سوم در لفظ عمل نمی کنند بدین معنی که عمل فعل بر روی مفعول دوم وسوم را بخاطر وجود مانعی لفظاً لغو می کند ؛ در نتیجه جمله اسمیه بعد از معلقات جانشین مفعول دوم وسوم می شود . یعنی کل جمله در حکم مفعول در می آید و این عمل را سدّ مسدّ مفعول دوم و سوم ( مفعولین ) می گویند و اعراب آن محلاً منصوب است .

فَإِلَّمْ یَسْتَجیبُوا لَکُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّما أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ وَ أَنْ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُون ( و اگر آنها دعوت شما را نپذیرفتند ، بدانید ( قرآن ) تنها با علم الهی نازل شده و هیچ معبودی جز او نیست ! آیا با این حال ، تسلیم می شوید ؟ ) هود 14 در این آیه شریفه ، جمله ( أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ ) به تعلیق مای کافه ، سدّ مسدّ مفعولی اِعْلَمُوا و محلاً منصوب می باشد .

حکم حذف مفعول در افعال سه مفعولی :

* مفعول اول را حذف کرده و دو مفعول بعدی را ذکر میکنند .

* مفعول اول را ذکر کرده و دو مفعول بعدی را حذف میکنند .

* ولی در مورد مفعول دوم و سوم جایز نیست که یکی را حذف و دیگری را ذکر نمایند پس بایستی هردو ذکر ویا هردو حذف شود .

ه ) مصدر مؤوّل سدّ مسدّ یک یا دو مفعول :

گاه مصدر مؤول جانشین دو مفعول افعال قلوب و یا جانشین مفعول دوم و سوم افعال سه مفعولی میشود . که در این حالت جمله سدّ مسدّ مفعولین یعنی جمله بجای هر دو مفعول افعال قلبی و یا بجای مفعول دوم و سوم افعال سه مفعولی می نشیند و مصدر مؤول را محلاً منصوب می کند .

لازم به یادآوری است که مصدر مؤول به مجموعه یک حرف مصدری به همراه جمله صله آن حرف مصدری ( موصول حرفی ) گفته میشود .

لذا اگر حرف مصدری بر سر جمله بعد از افعال قلوب و یا بر سر مفعول دوم افعال سه مفعولی بیاید آنها را تأویل به مصدر برده و مصدر مؤول جانشین دو مفعول این افعال میشود . که این عمل را سدّ مسدّ مفعولین می گویند .

حروف مصدری عبارتند از : اَن ناصبه ، اَنَّ حرف مشبهه بالفعل و اَن مخففه از ثقیله