اعراب جملات در عربی صفحه 98

حروف استثناء عبارتند از : اِلاّ ( بجز ، مگر ) ، لمّا ( مگر ) ، عَدا ، خَلا ، حاشا ( بجز )

توجه :

عدا ، خلا و حاشا بعنوان حروف استثنا در قرآن ذکر نشده است .

ب ) حکم : منظور از حکم ، آن حکمی است که در جمله قبل از حروف استثناء ذکر شده است .

ج ) مستثنی : مستثنی اسمی است که بعد از حروف استثناء واقع شده تا آن را از حکم ما قبل آن ادات ، خارج سازد .

اقسام مستثنی :

مستثنی بعد از ادات استثناء آمده و به دو شکل در کلام واقع می شود :

1 ) اسم : مستثنی در این شکل ، کاربرد بیشتری داشته و غالبا منصوب است . مانند :

فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلاَّ قَلیلاً مِنْهُم ( پس جز عده کمی ، همگی از آن آب نوشیدند ) بقره 249 در این آیه شریفه قَلیلاً مستثنی و به شکل اسم واقع شده است . 2 ) جمله : در مواردی مستثنی بعد از ادات استثناء به شکل جمله واقع شده و به حسب موقعیت آن در کلام اعراب داده می شود . مانند :

وَ لا یُنْفِقُونَ إِلاَّ وَ هُمْ کارِهُون ( و آنها انفاق نمی کنند مگر در حالیکه آنها کراهت دارند ) توبه 54 در این آیه شریفه جمله هُمْ کارِهُون مستثنی و جمله ی حالیه واقع شده است .

د ) مستثنی منه : مستثنی منه ، اسمی است که حکم قبل از ادات استثناء به آن تعلق گرفته و مستثنی ، از حکم آن خارج شده است.

جمله استثنائیه = حکم استثنا + مستثنی منه + حرف استثنا + مستثنی

مثال : رَبِحَ التُّجارُ الاّ خالِداً

رَبِحَ : حکم استثنا - التُّجارُ : مستثنی منه - الاّ : حرف استثنا - خالِداً : مستثنی