شناخت نامه حضرت خدیجه علیها السلام جلد 1 صفحه 356

بی سوادی

بی سوادی به شکلی گسترده در بیشتر شهرها و آبادی های عربی رواج داشت. لیک چون خدای تعالی در نبرد بدر، پیروزی آشکار را نصیب بنده و فرستاده اش کرد و قریشی یان را به خاک مذلت افکند و گروهی از آنان به بند اسارت گرفتار آمدند، رسول خدا صلی الله علیه و آله هر یک از آنان را که نمی توانست فدیه خویش را بپردازد و خواندن و نوشتن نیز می دانست، موظف ساخت که به جای پرداخت فدیه، ده نفر از مسلمانان را خواندن و نوشتن بیاموزد. این موضوع نشان می دهد که پیامبر صلی الله علیه و آله چه اندازه به تعلیم و آموزش و گسترش آن در میان مسلمانان توجه و اهتمام داشته است.

آنچه آمد، نمونه هایی از عقب ماندگی جامعۀ جاهلی بود، که ام المؤمنین خدیجه علیها السلام با آگاهی آنها را می دید.

حلف الفضول

حلف الفضول یکی از مهم ترین رخدادهای اجتماعی عصر جاهلی است، که عرب و مردمان مکه می توانند به آن افتخار کنند.(1) این پیمان یا گروه برای یاری ناتوانان و حمایت از حقوق غریبان و اقلیت ها و بردگان ناتوان که در مکه زندگی می کردند، بنیان نهاده شد.

حلف الفضول در روزگار قبائل جرهم _ که در مکه ساکن بودند _ بسته شد و تا روزگار قریش استمرار یافت. نشست های این پیمان در خانۀ عبد اللّه بن جدعان، که از مشاهیر قریش به شمار می آمد، برپا می شد. رسول خدا صلی الله علیه و آله در یکی از نشست ها حاضر بوده، در بارۀ آن می فرماید: «در خانۀ عبد اللّه بن جدعان شاهد حلف الفضول بودم و اگر در روزگار اسلام به آن دعوت شوم، اجابتش می کنم.»(2)

شایان ذکر است که چون مشاجره ای میان ابوالاحرار، امام حسین علیه السلام و ولید بن عتبه بن