- اشاره 1
- مقدمه مولف 1
- چرا بحث الهيات را انتخاب كردم؟ 3
- الهيات 7
- اشاره 7
- الهيات در نهجالبلاغه 8
- كلام دانشمند بزرگ اهل سنت 12
- فصول و مباحث الهيات در نهجالبلاغه 17
- اشاره 18
- الله محور مطالب و مقاصد قرآن و نهجالبلاغه 18
- جهان بيني اسلامي در قرآن و نهجالبلاغه 18
- معناي مطابقي اله و الوهيت 29
- تحقيق در كلمه الله 32
- بعض ادله بر اثبات وجود خدا 34
- برهان فطرت 34
- تقرير 1 41
- برهان تغيير و حدوث (در ضمن پنج تقرير) 41
- تقرير 2 51
- برهان عنايت و قصد 65
- چگونگي استدلال بر وجود خدا در نهجالبلاغه 70
- اشاره 70
- تقرير 3 98
- تقرير 4 101
- تقرير 5 102
- اشاره 103
- سه راه ديگر خداشناسي از نهجالبلاغه 103
- فسخ عزيمتها 107
- باز شدن گرهها (حل العقود) 108
- شكسته شدن همتها (نقض الهمم) 109
- عجز عقول از معرفت حقيقت خدا 111
- توحيد در نهجالبلاغه 126
- توحيد صفاتي و افعالي 139
- اشاره 146
- بحث توحيد در عبادت 146
- بساطت ذات باري تعالي و نفي تركيب 146
- اشاره 150
- مفهوم عبادت و پرستش 150
- رفع توهم و رد تهمت 177
- عبادت از سياست و نظام حكومت جدا نيست 181
- دليل اختصاص عبادت به خدا 184
- ادله توحيد ذاتي در نهجالبلاغه 196
- توحيد صفاتي و افعالي در نهجالبلاغه 204
- اشاره 204
- توحيد به معني بساطت ذات باري و نفي تركيب در نهجالبلاغه 212
- توحيد عبادت و طاعت 213
- اشاره 221
- صفات ثبوتيه در نهجالبلاغه 221
- علم خدا در نهجالبلاغه 228
- قدرت خدا در نهجالبلاغه 240
- صفات سلبيه در نهجالبلاغه 245
- صفات و اسماء خدا در نهجالبلاغه 260
- اشاره 284
- ادله صفات و اسماء خدا در نهجالبلاغه 284
- اقامه برهان 288
- نفي معاني، احوال و صفات در نهجالبلاغه 292
- عدل الهي در نهجالبلاغه 300
- اشاره 300
- قرآن مجيد و نهجالبلاغه 301
- سنن تكويني الهي در نهجالبلاغه 306
- عنايت الهيه به هدايت انسانها در نهجالبلاغه 316
- اشاره 316
- بعثت خاتم الانبياء و نزول قرآن و شرايع اسلام در نهجالبلاغه 323
- اشاره 344
- سنن و اهداف تشريعي الهي در نهجالبلاغه 344
- خلاصه مطالب 355
- پايان و عذر تقصير 358
- پاورقي 358
سه راه ديگر خداشناسي از نهجالبلاغه
اشاره
يكي از سخنان معرفت بخش مولي العارفين اميرالمومنين- عليهالسلام- كه در بخش سوم نهجالبلاغه روايت شده است اين كلمه است:
«عرفت الله (سبحانه) بفسخ العزائم و حل العقود و نقض الهمم». [136].
در اين بيانات، امام- عليهالسلام- براي معرفت و خداشناسي سه راه ارائه فرموده است كه هر يك جداگانه براي رسيدن به معرفت الله كافي است و بزرگاني كه بر نهجالبلاغه شرح نوشتهاند و شرحهايشان در اختيار اين جانب است دو جملهي: «حل العقود» و: «نقض الهمم» را عطف تفسيري به جمله: «فسخ العزائم» شمردهاند. اما به نظر حقير اين سه جمله هر كدام مفادي مستقل دارند و هر يك براي خداشناسي و وجود خدا، راه و دليل مستقلي را نشان ميدهند.
ما نخست مضمون بيان آن بزرگان را- هر چند فشرده و مختصر و طي چند سطر است- بطور مشروح و مفصل بر مينگاريم و سپس طبق نظر خود هم كلام امام- عليهالسلام - را شرح و تفسير ميكنيم.
اين بزرگان فرمودهاند: مراد از فسخ عزيمتها و باز شدن گرهها و شكسته شدن همتها كه امام- عليهالسلام- ميفرمايد خدا را به آن شناختم صوارفي است كه در قلب پيدا ميشود و انسان را از نيت و عزم و تصميمي كه گرفته است منصرف ميسازد. انسان گاه براي انجام كاري و اجراي نقشهاي تصميم ميگيرد و ميخواهد وارد عمل شود ولي ناگهان خطور خاطرهاي در قلب، او را از انجام آن باز ميدارد. و گاه در اثر تجدد و تعاقب اين صارفها و خطور خاطرهها در يك موضوع چندين بار به شكلهاي مختلف نيت انسان عوض ميشود و تغيير ميكند. در اينجا اين عوض شدن نيست و تبدل راي قابل انكار نيست و همه و هر كس آن را در