الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 108

در تاريخ حوادثي كه گواه اين مطلب است و يكي از آموزنده‌ترين فصلهاي تاريخ است بسيار است و گاه هم توسلات و صدقات و دعاها موجب شده است كه نقشه‌هاي صد در صد مورد اطمينان دشمن (نظير جريان بسيار عجيب طبس) شكست بخورد و عزيمت‌هاشان منفسخ شود.

باز شدن گره‌ها (حل العقود)

بعضي فرموده‌اند مراد از «عقود» نيتهاست و «حل» فسخ آنها است و چون فسخ عزيمتها را هم به پيدايش صارف قلبي از نيت معني كرده‌اند فرموده‌اند: «و حل العقود» عطف تفسيري است اما بنابر اينكه هر جمله مفهوم مستقل داشته باشد اين احتمال نزديك به ذهن است كه مراد از حل عقود باز كردن گره‌هاي امور و حل مشكلات و دشواريهاست. آري گره‌هاي بسته به لطف و عنايت خدا گاهي چنان باز مي‌شود كه به هيچ چيز جز مدد غيبي و عالم غيب امكان استناد ندارد.

انسان براي رسيدن به مقصودي هر چه طفره مي‌كند و در توان دارد اقدام مي‌نمايد اما همه درها را به روي خود بسته مي‌بيند و سعي و تلاش خود را بي‌ثمر مي‌يابد ولي به عنايت الهي و به گونه‌اي كه در ذهنش خطور نمي‌كرد دري كه هرگز باز شدنش را احتمال نمي‌داد به رويش باز مي‌شود و به مقصد نايل مي‌گردد در اين دو مورد (فسخ عزيمت‌ها و باز شدن گره‌ها) حكايات و سرگذشتها بسيار است [138] كه بر افراد تحت فشار و گرفتاران پس از سختيهاي بسيار كار آسان و پس از تنگيها و دشواريها، گشايش نصيبشان گرديد و مضمون اين آيات:

«سيجعل الله بعد عسر يسرا» [139] - «فان مع العسر يسرا ان مع العسر يسرا» [140] - و «و من يتوكل علي الله فهو حسبه» [141] - و «من يتق الله يجعل له من امره يسرا». [142] در دعاهايي مثل: «يا من تحل به