الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 111

بايد توجه داشته باشيم كه مساله آفرينش صور از بزرگترين مسائل جهان‌شناسي و انديشه در آن از مهمترين كلاسهاي معرفت اندوزي و خداشناسي است كه هم در قرآن مجيد و هم در نهج‌البلاغه و هم احاديث شريفه‌ي ديگر به آن توجه كامل شده است.

عجز عقول از معرفت حقيقت خدا

يكي از مسائل مهم و ارزنده و عرفان بخش كه در الهيات از آن بحث مي‌شود مساله‌ي عدم امكان و محال بودن درك حقيقت و كنه خدا و غير متناهي بودن ذات باريتعالي و اوصاف او و تنزه و تقدس و بلندي او از تشبيه به مخلوقات و موجودات محدود و متناهي و عدم نفاد خزائن نعم و عدم امكان اداي حق مدح و حمد و تعداد نعمتهاي او- جل اسمه- است.

علاوه بر آنكه فطرت، بشر را به خداي عالم بي‌نياز مطلق و كامل بالذات و قادر و حكيم علي الاطلاق رهنمايي مي‌كند و به فطرت خودش درك مي‌نمايد كه آن حقيقت و واقعيتي كه وجودش وابسته و متعلق به اوست غير متناهي و نامحدود است و قدرتش و علمش محدود نيست و شناختن حقيقتش ممكن نيست و هر چه را محدود و حقيقتش را قابل ادراك شناخت آن را خدا نمي‌داند و خدا را غير او مي‌داند اين مساله از طريق عقل و سمع هر دو ثابت و برهاني و مسلم است زيرا احاطه متناهي بر نامتناهي محال و محال بودن آن از واضحات است و از اينكه بگوييم كوزه‌اي كه ظرفيت يك من آب بيشتر ندارد ظرفيت تمام آب‌هاي درياها و اقيانوسها را دارد يا فضائي با چند متر مساحت گنجايش تمام اجرام و منظومه‌ها و كهكشانها را دارد بطلان و محال بودنش واضحتر است چون آب درياها و وسعت كهكشانها هر چه هم زياد باشد بالاخره محدود و متناهي است.

لذا سخن گفتن در ذات و جستجو از حقيقت به جايي منتهي نمي‌شود- چنانكه در روايات است- و جز زياد كردن تحير و سرگرداني اثري ندارد و هر چه بشر در اينجا بگويد و بخواهد ذات و حقيقت باريتعالي را معرفي كند جهل خود را اظهار و گمراهي و ضلالتش را آشكار نموده است. و چنانكه از حضرت باقر- عليه‌السلام-