الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 12

شناخته و توصيف كرده است نخواهد رسيد تا آنجا كه مي‌گوييم فراسوي مرتبه‌اي كه علي داشت و خدايش را مي‌ستود و مي‌خواند و مي‌شناساند، در خداشناسي نيست.

اين فلاسفه الهي هستند كه هر چه پيرامون وجود خدا و صفات او بگويند و گفته باشند كلامي قاطع‌تر از كلمات علي نخواهند گفت و خدا را برتر و منزه‌تر از شناخت علي نخواهند شناخت هر كلام، شعر، نثر، نيايش و ستايشي در خداشناسي كه از قرآن و كلمات علي الهام گرفته و با آنها هماهنگ باشد دلچسب و دلپسند مي‌شود چون همان عرفان فطري است و همان است كه بشر در اعماق وجود و نهان هستيش، احساس مي‌كند كه خدا همان است و غير از آن نيست.

اينجا مقامي است كه هر چه بشر جلوتر برود بر تحيرش افزوده مي‌شود و به عجز و ناتواني و فقر و نياز خود بيشتر آگاه مي‌گردد و هر قدر به فقر امكاني و نواقص ذاتي ممكنات واقف شود، به بي‌نيازي و به علم و قدرت ذات باري آشناتر مي‌شود و علي- عليه‌السلام- آنقدر كه ممكن بوده در اين ميدان جلو رفته است.

اگر كسي بخواهد علي را بشناسد از همين بيانات اعجازآميز در الهيات مي‌تواند بشناسد كه علي در معرفت به كجا رسيده و پايه‌ي قدرش تا چه حد رفيع و بلند است.

كلام دانشمند بزرگ اهل سنت

ابن ابي‌الحديد معتزلي كه شرحش بر نهج‌البلاغه دليل بر اين است كه از نوادر دانشمندان و علما است با اينكه در مذهب خود «تسنن» سخت پا مي‌فشارد و متاسفانه در موارد بسياري با همه‌ي تجليل، تعظيم و تفضيلي كه از علي دارد حقايق را متعصبانه تجزيه و تحليل مي‌نمايد در شرح خطبه 84 مي‌گويد:

« … و اعلم ان التوحيد و العدل و المباحث الشريفه الالهيه ما عرفت الا من كلام هذا الرجل و ان كلام غيره من اكابر الصحابه لم يتضمن شيئا من ذلك اصلا و لا كانوا يتصورونه و لو تصوروه لذكروه و هذه الفضيله عندي اعظم فضائله- عليه‌السلام-». [15].