الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 13

«بدان كه توحيد و عدل و مباحث شريف الهي شناخته نشده است جز از طريق كلام اين مرد (علي)، و گفتار ديگران از اكابر صحابه اصلا متضمن چيزي از معارف و علوم الهي نيست و آنها مرد اين ميدان نبودند تا اين معارف و مباحث را تصور كنند (زيرا) اگر تصور مي‌كردند به زبان مي‌آوردند و اين فضيلت نزد من بزرگترين فضيلت علي- عليه‌السلام- است».

و در ضمن شرح خطبه 231، اين مرد خبير ضمن مطالبي در فضايل علي- عليه‌السلام- مي‌گويد: عدالت كامل بعد از رسول خدا براي احدي جز علي حاصل نشد. سپس كلام را به اينجا مي‌رساند كه مي‌گويد: «حكمت و بحث در امور الهي فن احدي از عرب نبود و در اصاغر و اكابر آنها سابقه نداشت و نخستين كس از عرب كه در اين علوم خوض كرد «علي» بود كه مباحث دقيق توحيد و عدل در سخنانش پراكنده است و در كلام احدي از صحابه و تابعين كلمه‌اي در معارف الهي نخواهي يافت كه آنها اهل تصور اين حقايق نبودند». و بعد سخن را دنبال مي‌كند و اثبات مي‌نمايد كه تمام علماي اسلام در اين علوم شاگرد مكتب علي بوده‌اند.

و در ضمن در شرح اين جمله‌ي: «دائم لا بامد» مي‌گويد: «اين نيز از دقايق علم الهي است و عرب كمتر از اين است كه اين را بفهمد يا بگويد، ولي اين مرد (علي) از جانب خدا ممنوح به فيض مقدس و انوار رباني بوده است.» [16].

و در ضمن شرح خطبه اشباح (خطبه 90) كه از جلائل خطب است و زبان و بيان چون مني الكن از سخن در عظمت و ارزش اين خطبه است مي‌گويد:

وقتي اين گونه كلام رباني و لفظ قدسي علي به ميدان بيايد فصاحت عرب باطل مي‌شود و نسبت هر فصيحي به او و كلام او نسبت خاك به طلاي خالص مي‌گردد و اگر هم فرض كنيم كه عرب بر گفتن مثل اين سخنان و الفاظ فصيح يا شبيه به آن توانا باشد از كجا به اين مواد و معاني و مضاميني كه اين الفاظ متضمن آنها است دست يابد و از كجا عرب جاهلي بلكه صحابه رسول خدا- صلي الله عليه