الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 139

توحيد صفاتي و افعالي

مراد از توحيد صفات اين است كه همانطور كه ذات خدا بي‌همتا و بي‌نظير و يكتاست صفات خدا نيز همانند و نظير ندارد و خداوند در صفاتش نيز يكتا و واحد است كه اين توحيد بعد از اثبات توحيد ذات خود بخود ثابت مي‌شود چون وقتي واجب الوجود بالذات و للذات واحد باشد موصوف به صفات حقيقي بالذات و للذات است و صفات حقيقي بالذات و للذات مثل حيات و قدرت و علم نيز واحد خواهد بود و توحيد صفات و وحدت حق در صفات ذاتيه به همان ادله توحيد ذات ثابت است و در صفات غير ذاتيه مثل قدم يعني مسبوق نبودن به غير و صفات سلبي نيز چون برگشت آن به نفي تركيب و امكان است توحيد صفات ثابت مي‌شود و بعض صفات فعل هم مثل تكلم و اماته و احياء و خلق نيز برگشت دارند به صفت قدرت كه از صفات ذات است و معني المتكلم، الخالق، المميت، المحيي، الرازق و المصور، قدرت دارنده بر تكلم و خلق و اماته و احياء و رزق و تصوير است و اگر اين صفات را بمعني صدوري آن از خدا بر او اطلاق كنيم و مثلا مراد از الخالق «الذي خلق الخلق» باشد از صفات فعل محسوب مي‌شوند.

و معني ديگر توحيد صفات اين است كه ذات و صفت واحد است و موصوف غير صفت نيست كه اين مطلب هم پس از اثبات بساطت واجب و عدم تركيب و احديت او خود بخود ثابت مي‌شود و گرنه تركيب و احتياج و نقص يا تعدد واجب و قدما لازم مي‌آيد.