الهیات در نهج‌البلاغه صفحه 206

يعني: «هر كس غير او به وحدت و يگانگي ناميده شود كم است و هر عزيزي غير او ذليل و هر نيرومندي غير او ضعيف است و هر مالكي غير او مملوك و هر عالم و دانايي غير او فراگيرنده علم است و هر توانايي غير از او توانائي دارد و ناتوان مي‌گردد و هر شنونده‌اي غير او از شنيدن صداهاي لطيف كر است و صداي درشت و بزرگ او را كر مي‌كند و آوازهاي دور را نمي‌شنود و هر بينايي غير از او از ديدن رنگهاي پنهان و اجسام لطيف نابينا است و هر ظاهري و آشكاري غير او باطن و پنهان است و هر باطني غير او ظاهر است».

و اگر چه با بعضي از اين جمله‌هايي كه دلالت بر توحيد صفاتي و بلكه با بسياري از جمله‌هايي كه دلالت بر اصل صفات دارند توحيد افعالي نيز اثبات و استفاده مي‌شود، ولي جمله‌هاي بسياري نيز بالخصوص دلالت بر توحيد افعالي دارند كه استقصاء آن فرصت بيشتري مي‌خواهد مانند: «فطر الخلائق بقدرته و نشر الرياح برحمته» [359] و جمله‌هاي زياد ديگر كه متضمن امر جعل و خلق و رزق و افعال ديگرند نيز دلالت بر توحد و تفرد خدا در اين افعال دارد مثل:

«ضمن ارزاقهم [360] (و) قسم ارزاقهم [361] (و) و اله الخلق و رازقه [362] (و) مبتدع الخلق [363] (و) جعل لكم اسماعا [364] (و) داحي المدحوات و داعم المسموكات و جابل القلوب علي فطرتها [365] (و) الحمدلله خالق العباد و ساطح المهاد و مسيل الوهاد [366] … «و مثل: «لم يشركه في فطرتها فاطر و لم يعنه علي خلقها قادر». [367].